🎓 Hangisi temel büyüklük değildir Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "Hangisi temel büyüklük değildir" testinde karşılaşacağınız temel fizik konularını, yani "Temel Büyüklükler" ve "Türetilmiş Büyüklükler"i kolayca anlamanız için hazırlandı.
📌 Fizikte Büyüklükler: Temel ve Türetilmiş
Fizik dünyayı anlamak için çeşitli ölçümler yaparız. Bu ölçümlerin sonuçlarına "büyüklük" deriz. Büyüklükler, birbirlerinden nasıl elde edildiklerine göre iki ana gruba ayrılır: Temel Büyüklükler ve Türetilmiş Büyüklükler.
📌 Temel Büyüklükler: Yapı Taşları
Temel büyüklükler, diğer büyüklükleri tanımlamak için kullanılan en basit, en temel ve kendi başına anlamlı olan büyüklüklerdir. Birbirlerinden türetilemezler, yani "yapı taşları" gibidirler.
- 📝 **Tanım:** Başka hiçbir büyüklükten türetilemeyen, temel olarak kabul edilen büyüklüklerdir.
- 📝 **Sayıları:** Uluslararası Birim Sistemi'ne (SI) göre sadece 7 tane temel büyüklük vardır.
- 📝 **Unutma Kodu (KISA M.D.S.T.):** Bu 7 temel büyüklüğü aklında tutmak için "KISA M.D.S.T." kodlamasını kullanabilirsin.
-
- **K**ütle (Sembol: $m$, Birim: Kilogram ($kg$))
- **I**şık Şiddeti (Sembol: $I$, Birim: Kandela ($cd$))
- **S**ıcaklık (Sembol: $T$, Birim: Kelvin ($K$))
- **A**kım Şiddeti (Sembol: $i$, Birim: Amper ($A$))
- **M**adde Miktarı (Sembol: $n$, Birim: Mol ($mol$))
- **U**zunluk (Sembol: $l$, Birim: Metre ($m$))
- **Z**aman (Sembol: $t$, Birim: Saniye ($s$))
💡 İpucu: Bu 7 temel büyüklüğü ve birimlerini ezbere bilmek, "hangisi temel büyüklük değildir" tarzı soruları çözmenin anahtarıdır.
📌 Türetilmiş Büyüklükler: Yapı Taşlarından Oluşanlar
Türetilmiş büyüklükler ise iki veya daha fazla temel büyüklüğün bir araya gelmesiyle, yani matematiksel işlemlerle (çarpma, bölme vb.) elde edilen büyüklüklerdir.
- 📝 **Tanım:** Temel büyüklüklerin birleşimiyle elde edilen büyüklüklerdir.
- 📝 **Örnekler:** Fizikte karşılaştığın çoğu büyüklük türetilmiştir.
- 📝 **Hız:** Uzunluk ve zamanın birleşimidir ($Hız = \frac{Uzunluk}{Zaman}$). Birimi metre bölü saniye ($m/s$) olur.
- 📝 **Kuvvet:** Kütle, uzunluk ve zamanın birleşimidir ($Kuvvet = Kütle \times İvme$, $İvme = \frac{Uzunluk}{Zaman^2}$). Birimi Newton ($N$) veya $kg \cdot m/s^2$ olur.
- 📝 **Alan:** İki uzunluğun çarpımıdır ($Alan = Uzunluk \times Uzunluk$). Birimi metrekare ($m^2$) olur.
- 📝 **Hacim:** Üç uzunluğun çarpımıdır ($Hacim = Uzunluk \times Uzunluk \times Uzunluk$). Birimi metreküp ($m^3$) olur.
- 📝 **Enerji:** Kuvvet ve uzunluğun çarpımıdır. Birimi Joule ($J$) olur.
⚠️ Dikkat: Bir büyüklüğün birimi, birden fazla temel birimin çarpımı veya bölümü şeklinde yazılıyorsa, o büyüklük türetilmiştir.
📌 Nasıl Ayırt Edeceğim?
Bir büyüklüğün temel mi yoksa türetilmiş mi olduğunu anlamanın en kolay yolu şudur:
- 📝 **Temel Büyüklükler:** Yukarıdaki 7 taneden biri mi? Evetse temeldir.
- 📝 **Türetilmiş Büyüklükler:** Yukarıdaki 7 taneden biri değilse, o zaman türetilmiştir. Genellikle birimi de birden fazla temel birimin birleşimi şeklindedir.
💡 İpucu: "Hangisi temel büyüklük değildir?" sorusunu gördüğünüzde, aklınıza hemen "KISA M.D.S.T." kodlamasını getirin ve şıklardaki büyüklüklerden hangisinin bu listede olmadığını kontrol edin!
