Osmanlı Devleti'nde $19.$ yüzyılda başlayan modern ordu kurma çabaları, zamanla yurttaş askerliği ilkesine doğru evrilmiştir. Bu süreçte uygulanan kura (çekiliş) usulü ile asker alımı, toplumun farklı kesimlerinde çeşitli tepkilere yol açmıştır.
Yurttaş askerliği ve kura usulünün toplumsal hayata yansımaları düşünüldüğünde, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
A) Askerlik hizmeti tüm vatandaşlar için eşit bir yükümlülük haline gelmiştir.
B) Gayrimüslimlerin askerlik hizmetinden tamamen muaf tutulması sağlanmıştır.
C) Askerlik, sadece meslek olarak görülen profesyonel bir sınıfın işi olmaktan çıkmıştır.
D) Köylü ve dar gelirli kesimlerin askerlikten kaçınması kolaylaşmıştır.
E) Ordu, sadece Anadolu'dan gelen Müslüman Türk gençlerinden oluşmaya başlamıştır.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Osmanlı Devleti'nde 19. yüzyılda yaşanan modernleşme çabaları, askeri alanda da köklü değişiklikleri beraberinde getirmiştir. Bu dönemde, geleneksel askeri yapının yerini modern, düzenli ve vatandaşlık esasına dayalı bir ordu kurma hedefi ön plana çıkmıştır. Şimdi sorumuzdaki seçenekleri bu bilgiler ışığında adım adım inceleyelim:
-
Soru Kökünü Anlayalım: Soru, 19. yüzyılda başlayan modern ordu kurma çabalarının, "yurttaş askerliği" ilkesine evrilmesi ve "kura (çekiliş) usulü" ile asker alımının toplumsal hayata yansımalarını soruyor. Temel olarak, bu yeni sistemin toplum üzerindeki etkisini bulmamız gerekiyor.
-
A Seçeneği: "Askerlik hizmeti tüm vatandaşlar için eşit bir yükümlülük haline gelmiştir."
- Yurttaş askerliği ilkesi, teoride eşitliği hedeflese de, 19. yüzyıl Osmanlısında bu tam olarak gerçekleşmemiştir. Özellikle gayrimüslimler için "bedel-i askerî" (askerlik bedeli) uygulaması devam etmiş, yani para ödeyerek askerlikten muaf olma imkanı sunulmuştur. Ayrıca, zengin ve nüfuzlu ailelerin çocukları da çeşitli yollarla askerlikten kaçınabilmekteydi. Dolayısıyla, "eşit bir yükümlülük" ifadesi bu dönem için tam olarak doğru değildir.
-
B Seçeneği: "Gayrimüslimlerin askerlik hizmetinden tamamen muaf tutulması sağlanmıştır."
- Bu ifade yanlıştır. Tanzimat Fermanı (1839) ve özellikle Islahat Fermanı (1856) ile gayrimüslimlerin de askerlik yapması ilkesi getirilmiş, ancak pratikte bedel-i askerî uygulaması yaygınlaşmıştır. Amaç, onları tamamen muaf tutmak değil, askerlik hizmetine dahil etmek veya bunun karşılığında bir bedel ödemelerini sağlamaktı.
-
C Seçeneği: "Askerlik, sadece meslek olarak görülen profesyonel bir sınıfın işi olmaktan çıkmıştır."
- İşte bu seçeneğimiz doğru cevabı işaret ediyor! Modern ordu kurma çabaları ve yurttaş askerliği ilkesi, ordunun artık sadece belirli bir zümrenin (örneğin Yeniçeriler gibi profesyonel askerlerin) veya belirli bir etnik/dini grubun işi olmaktan çıkıp, tüm vatandaşların görevi haline gelmesini amaçlamıştır. Kura usulü de, toplumun farklı kesimlerinden gençlerin askere alınmasını sağlayarak, askerliği bir meslekten ziyade bir vatandaşlık görevi haline getirmiştir. Bu, ordunun toplumsal tabanının genişlemesi anlamına gelir.
-
D Seçeneği: "Köylü ve dar gelirli kesimlerin askerlikten kaçınması kolaylaşmıştır."
- Tam tersine! Kura usulü ve yurttaş askerliği, genellikle köylü ve dar gelirli kesimler üzerinde daha büyük bir yük oluşturmuştur. Zenginler ve nüfuzlular, bedel ödeyerek veya başka yollarla askerlikten kaçınma imkanına sahipken, bu imkanlara sahip olmayan köylü ve dar gelirli gençler için askerlik bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu durum, toplumda ciddi tepkilere ve eşitsizlik algısına yol açmıştır.
-
E Seçeneği: "Ordu, sadece Anadolu'dan gelen Müslüman Türk gençlerinden oluşmaya başlamıştır."
- Bu ifade de yanlıştır. Osmanlı Devleti çok uluslu ve çok dinli bir yapıya sahipti. Her ne kadar Müslüman Türkler ordunun ana omurgasını oluştursa da, ordunun sadece Anadolu'dan gelen Müslüman Türk gençlerinden oluştuğunu söylemek, imparatorluğun genel yapısı ve askerlik sisteminin amacı ile çelişir. Ayrıca, 19. yüzyılda imparatorluğun Balkanlar, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da da toprakları bulunmaktaydı.
Yukarıdaki analizler ışığında, modern ordu kurma çabaları ve yurttaş askerliği ilkesinin en belirgin sonuçlarından biri, askerliğin artık sadece profesyonel bir sınıfın işi olmaktan çıkıp, geniş halk kitlelerinin bir görevi haline gelmesidir.
Cevap C seçeneğidir.
