Osmanlı Devleti'nin $19.$ yüzyılda karşılaştığı en önemli iç tehditlerden biri, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın merkezi otoriteye isyan etmesi ve bağımsızlık mücadelesi vermesidir. Bu durum, Osmanlı Devleti'ni uluslararası alanda zor durumda bırakmıştır.
Kavalalı Mehmet Ali Paşa Meselesi'nin Osmanlı Devleti üzerindeki siyasi etkileri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletlerinden yardım istemek zorunda kalması.
B) Boğazlar Meselesi'nin uluslararası bir sorun haline gelmesi.
C) Osmanlı Devleti'nin denge politikasını daha yoğun uygulamaya başlaması.
D) Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki topraklarının tamamını kaybetmesi.
E) Rusya ile Hünkar İskelesi Antlaşması'nı imzalamak zorunda kalması.
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılda karşılaştığı önemli bir iç sorun olan Kavalalı Mehmet Ali Paşa Meselesi'nin siyasi etkilerini anlamamızı istiyor. Mehmet Ali Paşa'nın isyanı, Osmanlı'nın zayıflığını ortaya koymuş ve uluslararası ilişkilerde büyük yankı uyandırmıştır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevabı bulalım:
- A) Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletlerinden yardım istemek zorunda kalması: Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın orduları Anadolu içlerine kadar ilerleyince, Osmanlı Devleti kendi gücüyle bu isyanı bastıramayacağını anlamış ve başta Rusya olmak üzere Avrupa devletlerinden yardım istemek zorunda kalmıştır. Bu durum, Osmanlı'nın zayıflığını ve dışa bağımlılığını gösteren önemli bir siyasi etkidir. Dolayısıyla bu seçenek, Kavalalı Mehmet Ali Paşa Meselesi'nin siyasi etkileri arasında yer alır.
- B) Boğazlar Meselesi'nin uluslararası bir sorun haline gelmesi: Osmanlı Devleti'nin Rusya'dan yardım istemesi ve bunun sonucunda imzalanan Hünkar İskelesi Antlaşması (1833), Rusya'ya Boğazlar üzerinde önemli ayrıcalıklar tanımıştır. Bu durum, İngiltere ve Fransa gibi diğer büyük devletlerin tepkisini çekmiş ve Boğazlar'ın statüsü, uluslararası diplomasinin önemli bir gündem maddesi haline gelmiştir. Bu da meselenin doğrudan bir siyasi etkisidir.
- C) Osmanlı Devleti'nin denge politikasını daha yoğun uygulamaya başlaması: Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı, Osmanlı Devleti'nin kendi iç sorunlarını bile çözmekte zorlandığını ve varlığını sürdürebilmek için Avrupa devletlerinin desteğine ihtiyaç duyduğunu açıkça göstermiştir. Bu durum, Osmanlı'yı bir Avrupa devletine aşırı bağımlı olmaktan kaçınarak, farklı devletleri birbirine karşı dengelemeye dayalı "denge politikası"nı daha yoğun ve stratejik bir şekilde uygulamaya itmiştir. Bu da önemli bir siyasi etkidir.
- D) Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki topraklarının tamamını kaybetmesi: Kavalalı Mehmet Ali Paşa Meselesi, Mısır'ın Osmanlı'ya bağlılığını zayıflatmış ve Mehmet Ali Paşa'ya Mısır ve Sudan valiliğinin babadan oğula geçmesi hakkını tanımıştır. Ancak bu durum, Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki *tüm* topraklarını kaybetmesine yol açmamıştır. Örneğin, Cezayir 1830'da Fransa tarafından işgal edilmişti (Kavalalı isyanından önce). Libya ve Tunus gibi diğer Kuzey Afrika toprakları ise daha sonraki dönemlerde kaybedilmiştir. Dolayısıyla, Kavalalı Mehmet Ali Paşa Meselesi'nin doğrudan ve tek başına bir sonucu olarak Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki topraklarının *tamamını* kaybetmesi söz konusu değildir. Bu, daha geniş bir zaman dilimine yayılan ve farklı nedenleri olan bir süreçtir.
- E) Rusya ile Hünkar İskelesi Antlaşması'nı imzalamak zorunda kalması: Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın ordularının İstanbul'a yaklaşması üzerine, Osmanlı Devleti çaresiz kalarak Rusya'dan askeri yardım istemiş ve bu yardım karşılığında 1833 yılında Hünkar İskelesi Antlaşması'nı imzalamıştır. Bu antlaşma, Rusya'ya Boğazlar üzerinde önemli avantajlar sağlamış ve Osmanlı dış politikasında bir dönüm noktası olmuştur. Bu da meselenin doğrudan bir siyasi etkisidir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, A, B, C ve E seçenekleri Kavalalı Mehmet Ali Paşa Meselesi'nin Osmanlı Devleti üzerindeki siyasi etkileri arasında yer alırken, D seçeneği bu meselenin doğrudan ve tek başına bir sonucu değildir.
Cevap D seçeneğidir.
