$19.$ yüzyıl boyunca Avrupa devletleri, Osmanlı Devleti'nin zayıflığından faydalanarak "Şark Meselesi" adı altında Osmanlı toprakları üzerinde çeşitli emeller gütmüşlerdir. Bu durum, Osmanlı'nın dış politikasını derinden etkilemiştir.
Şark Meselesi bağlamında Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti'ne yönelik politikalarının temel hedefleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
A) Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmak.
B) Boğazlar üzerinde kontrol sağlamak.
C) Osmanlı iç işlerine karışarak azınlık haklarını bahane etmek.
D) Osmanlı Devleti'nin modernleşme çabalarına tam destek vermek.
E) Balkanlardaki Hristiyan halkları kışkırtarak bağımsızlıklarını sağlamak.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, 19. yüzyılda Avrupa devletlerinin "Şark Meselesi" adı altında Osmanlı Devleti'ne yönelik politikalarının temel hedeflerinden hangisinin gösterilemeyeceği sorulmaktadır. "Şark Meselesi", Osmanlı Devleti'nin zayıflamasıyla birlikte Avrupa devletlerinin Osmanlı toprakları üzerindeki çıkar çatışmalarını ve paylaşım planlarını ifade eden bir kavramdır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmak: Bu, Şark Meselesi'nin en temel hedeflerinden biriydi. Avrupa devletleri (Rusya, İngiltere, Fransa, Avusturya-Macaristan vb.) Osmanlı'nın zayıflığından faydalanarak Balkanlar'dan Ortadoğu'ya, Kuzey Afrika'ya kadar geniş bir coğrafyadaki Osmanlı toprakları üzerinde hak iddia etmiş ve bunları kendi aralarında paylaşma planları yapmışlardır. Bu nedenle bu bir hedeftir.
- B) Boğazlar üzerinde kontrol sağlamak: Çanakkale ve İstanbul Boğazları, Karadeniz ile Akdeniz arasındaki stratejik geçiş noktalarıdır. Özellikle Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası için Boğazlar hayati öneme sahipti. Diğer Avrupa devletleri de Boğazlar üzerindeki Rus kontrolünü engellemek veya kendileri kontrol etmek istemişlerdir. Bu da önemli bir hedeftir.
- C) Osmanlı iç işlerine karışarak azınlık haklarını bahane etmek: Avrupa devletleri, Osmanlı topraklarındaki Hristiyan veya diğer azınlıkların haklarını koruma bahanesiyle Osmanlı Devleti'nin iç işlerine sık sık müdahale etmişlerdir. Bu müdahaleler, Osmanlı'nın egemenliğini zayıflatmak ve kendi çıkarlarını ilerletmek için bir araç olarak kullanılmıştır. Bu da yaygın bir politikaydı.
- D) Osmanlı Devleti'nin modernleşme çabalarına tam destek vermek: Avrupa devletlerinin genel politikası, zayıf bir Osmanlı Devleti'nin varlığını sürdürmesi veya tamamen ortadan kalkması üzerine kuruluydu. Osmanlı'nın modernleşerek güçlenmesi, onların toprak paylaşım ve nüfuz elde etme emellerine engel teşkil ederdi. Bazı durumlarda denge politikası gereği kısmi destekler verilse de, "tam destek" vererek Osmanlı'yı güçlendirmek, Şark Meselesi'nin temel hedeflerinden biri kesinlikle değildi; aksine, bu hedeflerle çelişirdi.
- E) Balkanlardaki Hristiyan halkları kışkırtarak bağımsızlıklarını sağlamak: Rusya'nın Pan-Slavizm politikası başta olmak üzere, Avrupa devletleri Balkanlardaki Hristiyan halkları (Sırplar, Yunanlar, Bulgarlar, Rumenler vb.) Osmanlı yönetimine karşı kışkırtmış, isyanları desteklemiş ve onların bağımsızlıklarını kazanmalarına yardımcı olarak Osmanlı'nın Balkanlardaki varlığını sona erdirmeye çalışmışlardır. Bu da Şark Meselesi'nin önemli bir parçasıydı.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Avrupa devletlerinin temel amacı Osmanlı'yı zayıflatmak ve topraklarını paylaşmaktı. Osmanlı'nın modernleşme çabalarına "tam destek" vermek, bu hedeflerle çelişen bir durumdur.
Cevap D seçeneğidir.
