🎓 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 1. yazılı 2. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları kapsar. Başlıca Atatürk Dönemi Türk dış politikası, II. Dünya Savaşı yılları ve Türkiye, savaş sonrası gelişmeler ile çok partili hayata geçiş süreçleri üzerinde durulmuştur.
📌 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)
Atatürk'ün dış politikası, "Yurtta Sulh Cihanda Sulh" ilkesine dayanır. Bu dönemde Türkiye, tam bağımsızlığını korurken bölgesel ve uluslararası barışa katkıda bulunmayı hedeflemiştir.
- Temel İlkeler: Tam bağımsızlık, akılcılık, eşitlik, barışçılık, gerçekçilik ve millî çıkarları esas alma.
- Musul Sorunu: İngiltere ile yaşanan bu sorun, Milletler Cemiyeti'nin kararıyla Musul'un Irak'a bırakılması ve Türkiye'ye tazminat ödenmesiyle çözüldü (1926 Ankara Antlaşması).
- Boğazlar Sorunu: Lozan'da tam egemenlik sağlanamayan Boğazlar üzerinde Türkiye'nin egemenliğini yeniden tesis etme çabası. Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) ile Boğazlar Komisyonu kaldırılarak denetim tamamen Türkiye'ye geçti.
- Hatay Sorunu: Türkiye'nin ana vatan topraklarına katılması için yoğun diplomatik çabalar sarf edildi. Hatay, 1939'da Türkiye'ye katıldı.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında Balkan devletlerinin sınırlarını karşılıklı güvence altına almak amacıyla kuruldu.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Doğu sınırlarını güvence altına almak ve bölgesel barışı korumak amacıyla imzalandı.
💡 İpucu: Atatürk, dış politikada saldırganlıktan kaçınmış, uluslararası hukuka saygılı olmuş ve sorunları barışçıl yollarla çözmeye çalışmıştır. Bu, Türkiye'nin uluslararası alandaki saygınlığını artırmıştır.
📌 II. Dünya Savaşı ve Türkiye (1939-1945)
II. Dünya Savaşı, Türkiye için zorlu bir dönem olmuştur. Türkiye, savaşın başından sonuna kadar tarafsız kalma politikasını sürdürmeye çalışmıştır.
- Tarafsızlık Politikası: Türkiye, yeni kurulmuş bir devlet olması, ekonomik ve askeri yetersizlikleri nedeniyle savaşa girmemeyi tercih etti. İsmet İnönü bu politikayı başarıyla yürüttü.
- Savaşın Türkiye'ye Etkileri:
- Ekonomik Etkiler: Millî Korunma Kanunu çıkarıldı, Varlık Vergisi uygulandı, karne sistemiyle temel gıda maddeleri dağıtıldı, fiyat artışları ve karaborsacılık yaşandı.
- Sosyal Etkiler: Askerlik süreleri uzatıldı, şehirlerde karartma uygulamaları yapıldı, halk arasında geçim sıkıntısı arttı.
- Diplomatik İlişkiler: Hem Mihver hem de Müttefik devletlerle diplomatik ilişkiler sürdürüldü. Adana Görüşmeleri (İnönü-Churchill) ve Kahire Konferansı gibi önemli diplomatik temaslar yaşandı.
- Savaşa Katılım: Türkiye, savaşın sonlarına doğru Birleşmiş Milletler'e üye olabilmek için Müttefikler safında sembolik olarak savaşa katıldı (1945 Şubat).
⚠️ Dikkat: Türkiye'nin savaşa girmemesi, ülkenin yıkımdan korunmasını sağlamış ancak ekonomik ve sosyal açıdan büyük zorluklara neden olmuştur.
📌 Türkiye'de Çok Partili Hayata Geçiş
II. Dünya Savaşı sonrası dünya genelindeki demokratikleşme rüzgarları ve Türkiye'nin iç dinamikleri, çok partili hayata geçiş sürecini hızlandırmıştır.
- Geçiş Nedenleri:
- İç Nedenler: Tek parti yönetiminin eleştirilmesi, halkın demokrasi talebi, farklı görüşlerin siyaset sahnesinde temsil edilme isteği.
- Dış Nedenler: II. Dünya Savaşı'ndan sonra dünya genelinde demokrasinin yükselişi, Birleşmiş Milletler'e üyelik için demokratikleşme şartı.
- İlk Adımlar:
- Millî Kalkınma Partisi (1945): Nuri Demirağ tarafından kurulan ilk çok partili dönemin ilk muhalefet partisidir. Kısa ömürlü olmuştur.
- Demokrat Parti (DP) (1946): Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan tarafından "Dörtlü Takrir" ile kuruldu. CHP'den ayrılan bu isimler, liberal ekonomi ve daha fazla demokrasi vaat ettiler.
- 1946 Seçimleri: Açık oy, gizli tasnif (sayım) sistemiyle yapıldı. Bu durum, seçimlerin şeffaflığı konusunda tartışmalara yol açtı. CHP seçimleri kazandı.
- 1950 Seçimleri: Gizli oy, açık tasnif sistemiyle yapıldı. Türkiye'de ilk kez iktidar barışçıl yollarla el değiştirdi. Demokrat Parti büyük bir zafer kazanarak iktidara geldi. Bu olaya "Beyaz İhtilal" denilmiştir.
📝 Önemli: 1950 seçimleri, Türkiye demokrasi tarihinde bir dönüm noktasıdır. Bu seçimlerle halkın iradesi sandığa tam olarak yansımış ve çok partili siyasi hayat resmen başlamıştır.
