Türkiye Cumhuriyeti’nin dış politikasında önemli bir başarı olarak kabul edilen Montrö Boğazlar Sözleşmesi ($1936$), Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini yeniden tesis etmiştir.
Bu sözleşmenin imzalanmasında aşağıdaki uluslararası gelişmelerden hangisi etkili olmuştur?
A) $1929$ Dünya Ekonomik Krizi’nin etkileri
B) Sovyet Rusya’nın sıcak denizlere inme politikası
C) İtalya ve Almanya’nın saldırgan politikaları ve silahlanma yarışının hızlanması
D) Fransa’nın sömürgelerini genişletme çabaları
E) Milletler Cemiyeti’nin global barışı sağlama konusundaki başarısı
Merhaba sevgili öğrenciler!
Montrö Boğazlar Sözleşmesi ($1936$), Türkiye Cumhuriyeti'nin dış politikadaki en önemli başarılarından biridir. Bu sözleşme ile Türkiye, Lozan Barış Antlaşması'nda uluslararası bir komisyonun yönetimine bırakılan ve askerden arındırılan Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini yeniden kazanmıştır. Şimdi, bu önemli gelişmenin arkasındaki uluslararası faktörleri adım adım inceleyelim:
- Montrö Öncesi Durum: Lozan Antlaşması'na göre Boğazlar, uluslararası bir komisyon tarafından yönetiliyor ve askerden arındırılmış bir bölgeydi. Bu durum, Türkiye'nin egemenliğini kısıtlıyor ve olası bir savaş durumunda ülkenin güvenliği için risk oluşturuyordu. Türkiye, bu durumu değiştirmek ve Boğazlar üzerinde tam kontrol sağlamak istiyordu.
- Uluslararası Ortamın Değişimi: $1930$'lu yılların ortalarına gelindiğinde, dünya genelinde siyasi gerilimler artmaya başlamıştı. Mevcut uluslararası barış ve güvenlik sistemi (Milletler Cemiyeti gibi) zayıflıyor, bazı devletlerin saldırgan politikaları öne çıkıyordu.
- C) İtalya ve Almanya’nın saldırgan politikaları ve silahlanma yarışının hızlanması: Bu seçenek, Montrö Sözleşmesi'nin imzalanmasında en etkili olan faktördür.
- İtalya'nın Saldırganlığı: Benito Mussolini liderliğindeki İtalya, Akdeniz'de ve Afrika'da (özellikle $1935$'te Etiyopya'yı işgali) yayılmacı ve saldırgan bir politika izliyordu. Bu durum, Akdeniz ve Boğazlar bölgesinde güvenlik endişelerini artırıyordu.
- Almanya'nın Silahlanması: Adolf Hitler liderliğindeki Almanya, Versay Antlaşması'nın kısıtlamalarını hiçe sayarak hızla silahlanmaya başlamış ve $1936$'da Ren Bölgesi'ni askerden arındırılmış statüsünü ihlal ederek yeniden askerileştirmişti. Bu gelişmeler, Avrupa'da yeni bir savaş tehdidinin habercisiydi.
- Büyük Devletlerin Tutumu: Bu saldırgan politikalar ve hızlanan silahlanma yarışı, İngiltere ve Fransa gibi büyük devletleri endişelendiriyordu. Onlar, mevcut uluslararası düzenin çökmekte olduğunu ve yeni güvenlik arayışlarının gerekli olduğunu fark ettiler. Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini yeniden tesis etme talebi, bu ortamda makul ve istikrar sağlayıcı bir adım olarak görüldü. Boğazların Türkiye'nin kontrolünde olması, bölgede olası bir çatışma riskini azaltacak ve Türkiye'yi kendi yanlarına çekme veya en azından tarafsız kalmasını sağlama potansiyeli taşıyacaktı.
- Diğer Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) $1929$ Dünya Ekonomik Krizi’nin etkileri: Kriz, dünya genelinde ekonomik ve sosyal sorunlara yol açsa da, Boğazlar rejiminin doğrudan değişmesine neden olan bir siyasi gelişme değildir.
- B) Sovyet Rusya’nın sıcak denizlere inme politikası: Sovyet Rusya'nın bu politikası tarihsel bir gerçekliktir. Ancak Montrö Sözleşmesi'nin imzalanmasında, Sovyetlerin bu politikası değil, İtalya ve Almanya'nın yarattığı genel uluslararası tehdit ortamı daha belirleyici olmuştur. Sovyetler, Montrö'yü kendi çıkarları doğrultusunda değerlendirmiş olsalar da, sözleşmenin temel nedeni bu değildir.
- D) Fransa’nın sömürgelerini genişletme çabaları: Fransa'nın sömürge politikaları, Boğazlar rejiminin değişimi için doğrudan bir etken olmamıştır. Fransa, bu dönemde daha çok Almanya tehdidine odaklanmıştır.
- E) Milletler Cemiyeti’nin global barışı sağlama konusundaki başarısı: Tam tersine, Milletler Cemiyeti'nin Japonya'nın Mançurya'yı işgali, İtalya'nın Etiyopya'yı işgali gibi olaylarda başarısız olması, uluslararası güvenlik sisteminin zayıflığını göstermiş ve devletleri kendi güvenliklerini sağlamaya itmiştir. Bu başarısızlık, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki kontrolünü yeniden kazanma talebini güçlendiren bir faktör olmuştur.
Bu nedenlerle, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanmasında en etkili uluslararası gelişme, İtalya ve Almanya'nın saldırgan politikaları ve hızlanan silahlanma yarışının yarattığı uluslararası istikrarsızlık ve savaş tehdididir.
Cevap C seçeneğidir.
