🎓 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 1. yazılı 1. senaryo meb Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi dersinin 2. dönem 1. yazılı sınavında karşılaşabileceğiniz Atatürk İlkeleri, Atatürk Dönemi İç ve Dış Politikası gibi temel konuları sade bir dille özetlemektedir.
📌 Atatürk İlkeleri
Atatürk İlkeleri, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş felsefesini ve temel niteliklerini belirleyen, çağdaşlaşma ve ulusal bağımsızlık hedeflerini yansıtan altı temel prensiptir.
- Cumhuriyetçilik: Yönetim şeklinin cumhuriyet olmasıdır. Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu vurgular. Seçme ve seçilme hakkı, çok partili hayat gibi unsurlarla ilgilidir.
- Milliyetçilik: Dil, tarih ve kültür birliği temelinde, vatanını ve milletini sevme, yüceltme düşüncesidir. Irkçılıktan uzaktır, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarını kapsar.
- Halkçılık: Hiçbir zümreye, sınıfa ayrıcalık tanımadan, herkesin kanun önünde eşit olduğunu savunan ilkedir. Sosyal adalet ve fırsat eşitliğini amaçlar.
- Laiklik: Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, devletin tüm inançlara eşit mesafede durmasıdır. Akıl ve bilimin rehberliğini esas alır.
- Devletçilik: Özellikle ekonomik kalkınmada özel sektörün yetersiz kaldığı durumlarda devletin ekonomiye müdahale etmesidir. Karma ekonomi modelini benimser.
- İnkılapçılık: Çağdaşlaşmayı, sürekli yenilenmeyi ve gelişmeyi hedefler. Geri kalmış kurumları ortadan kaldırarak yerine modern kurumlar kurmayı amaçlar.
💡 İpucu: Atatürk İlkeleri bir bütündür ve birbirini tamamlar. Her bir ilke diğerini destekler niteliktedir. Örneğin, Cumhuriyetçilik ve Halkçılık doğrudan bağlantılıdır.
📌 Atatürk Dönemi İç Politik Gelişmeler
Cumhuriyetin ilk yıllarında, yeni devletin iç yapısını güçlendirmek ve demokrasiyi yerleştirmek amacıyla önemli siyasi gelişmeler yaşanmıştır.
- Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri:
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924): İlk muhalefet partisidir. Liberal ekonomiyi ve tek dereceli seçimi savunmuştur. Şeyh Said İsyanı'ndaki rolü nedeniyle kapatılmıştır.
- Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930): Fethi Okyar tarafından kurulmuştur. Ekonomik bunalım döneminde farklı seslerin duyulması amacıyla Atatürk'ün desteğiyle kurulsa da, kısa sürede rejim karşıtlarının odağı haline gelince kapatılmıştır.
- Şeyh Said İsyanı (1925): Cumhuriyet rejimine ve laikliğe karşı çıkan, gerici nitelikte bir isyandır. İsyanın bastırılması için Takrir-i Sükun Kanunu çıkarılmış ve İstiklal Mahkemeleri yeniden görevlendirilmiştir. Bu isyan, çok partili hayata geçiş denemesini kesintiye uğratmıştır.
- İzmir Suikastı Girişimi (1926): Atatürk'e yönelik bu suikast girişimi ortaya çıkarılmış, suçlular İstiklal Mahkemelerinde yargılanmıştır. Bu olay, devrimlere karşı çıkanlara net bir mesaj olmuştur.
⚠️ Dikkat: Çok partili hayata geçiş denemelerinin başarısız olmasının temel nedeni, muhalefet partilerinin kısa sürede rejim karşıtlarının toplanma merkezi haline gelmesidir. Bu durum, genç cumhuriyetin iç güvenliğini tehdit etmiştir.
📌 Atatürk Dönemi Dış Politik Gelişmeler
Atatürk dönemi dış politikası, "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" (Yurtta Barış, Dünyada Barış) ilkesi temelinde, ulusal bağımsızlığı koruma ve bölgesel barışı sağlama üzerine kurulmuştur.
- Musul Meselesi (1926): İngiltere ile yaşanan bu sorun, Milletler Cemiyeti'nin arabuluculuğuyla Türkiye aleyhine çözülmüş ve Musul Irak'a bırakılmıştır. Ancak Türkiye, İngiltere ile iyi ilişkiler kurmuştur.
- Yabancı Okullar Meselesi (1926): Türkiye, yabancı okulların Türk kanunlarına uymasını istemiş, Fransa başta olmak üzere bazı ülkelerle sorun yaşanmıştır. Türkiye, iç işi olduğunu belirterek taviz vermemiştir.
- Milletler Cemiyeti'ne Üyelik (1932): Türkiye, barışçı dış politikasının bir göstergesi olarak İspanya'nın davetiyle Milletler Cemiyeti'ne üye olmuştur.
- Balkan Antantı (1934): Batı sınırlarını güvence altına almak amacıyla Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanmıştır. İtalya ve Almanya'nın yayılmacı politikalarına karşı bir önlem niteliğindedir.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Lozan Antlaşması ile Boğazlar Komisyonu'nun varlığı ve Boğazların silahsızlandırılması Türkiye'nin egemenliğini kısıtlıyordu. Türkiye, değişen dünya koşullarını (İtalya'nın yayılmacılığı) kullanarak, Boğazlar üzerinde tam egemenlik hakkını geri almıştır. Böylece Boğazlar Komisyonu kaldırılmış ve Türkiye Boğazları silahlandırma hakkını elde etmiştir.
- Sadabat Paktı (1937): Doğu sınırlarını güvence altına almak amacıyla Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanmıştır. İtalya'nın Akdeniz ve Ortadoğu'daki yayılmacı politikalarına karşı bir önlemdir.
- Hatay Meselesi (1939): Türkiye'nin en büyük dış politika başarısıdır. Fransa ile yaşanan bu sorun, Hatay'ın bağımsız bir devlet (Hatay Devleti) olmasının ardından Türkiye'ye katılmasıyla çözülmüştür. Atatürk'ün bu konudaki kararlılığı etkili olmuştur.
📝 Ek Bilgi: Atatürk dönemi dış politikasında, barışçıl yollarla ve uluslararası hukuka uygun olarak sorunları çözme anlayışı hakimdir. Türkiye, II. Dünya Savaşı öncesi gerginleşen dünya siyasetinde bölgesel barış ittifakları kurarak güvenliğini sağlamaya çalışmıştır.
