Atatürk Dönemi’nde ekonomi alanında uygulanan politikaların temelini devletçilik ilkesi oluşturmuştur. Ancak devletçilik ilkesi uygulanırken özel sektör de tamamen dışlanmamıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, Atatürk Dönemi’nde devletçilik ilkesinin uygulanmasına rağmen özel sektörün desteklendiğini gösteren bir gelişmedir?
A) Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nın hazırlanması
B) Sümerbank ve Etibank gibi devlet bankalarının kurulması
C) Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun çıkarılması
D) Ziraat Bankası’nın faaliyetlerinin genişletilmesi
E) Toprak Mahsulleri Ofisi’nin kurulması
Sevgili öğrenciler, bu soru Atatürk Dönemi ekonomi politikalarının önemli bir yönünü, yani devletçilik ilkesinin uygulanışındaki dengeyi anlamamızı istiyor. Atatürk Dönemi'nde devletçilik temel ilke olsa da, özel sektörün tamamen dışlanmadığı ve hatta desteklendiği durumlar da olmuştur. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nın hazırlanması: Bu plan (1933), devletin hangi alanlarda sanayi kuracağını ve işleteceğini belirleyen, tamamen devlet eliyle sanayileşmeyi hedefleyen bir adımdır. Dolayısıyla, devletçilik ilkesinin doğrudan bir uygulamasıdır ve özel sektörü desteklemekten ziyade, devletin ekonomideki rolünü güçlendirir.
- B) Sümerbank ve Etibank gibi devlet bankalarının kurulması: Sümerbank (1933) ve Etibank (1935) gibi bankalar, devletin kurduğu sanayi ve madencilik işletmelerine finansman sağlamak amacıyla kurulmuştur. Bu bankalar da devletçilik ilkesinin birer aracıdır ve devletin ekonomik faaliyetlerini finanse etmeye yöneliktir.
- C) Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun çıkarılması: 1927 yılında çıkarılan bu kanun, özel sektör girişimcilerini sanayi yatırımları yapmaya teşvik etmek amacıyla vergi muafiyetleri, arazi tahsisleri, ucuz kredi imkanları gibi çeşitli kolaylıklar sağlamıştır. Bu kanun, devletçilik ilkesinin egemen olduğu bir dönemde bile özel sektörün ekonomiye katılımını ve büyümesini desteklemeyi amaçlayan doğrudan bir adımdır. Bu nedenle, soruda aranan özelliği taşır.
- D) Ziraat Bankası’nın faaliyetlerinin genişletilmesi: Ziraat Bankası, Osmanlı Dönemi'nden kalma bir devlet bankası olup, tarım sektörüne destek sağlamaktadır. Faaliyetlerinin genişletilmesi, devletin tarım sektörüne olan desteğini artırması anlamına gelir ancak özel sanayi girişimciliğini doğrudan teşvik eden bir adım değildir.
- E) Toprak Mahsulleri Ofisi’nin kurulması: TMO (1938), tarım ürünlerinin fiyatlarını düzenlemek, çiftçiyi korumak ve gıda arzını güvence altına almak amacıyla devlet tarafından kurulmuştur. Bu da devletin ekonomiye müdahalesinin bir örneğidir ve özel sektörün sanayi alanındaki gelişimini desteklemekten ziyade, tarım piyasasını düzenlemeye yöneliktir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Teşvik-i Sanayi Kanunu, Atatürk Dönemi'nde devletçilik ilkesinin uygulanmasına rağmen özel sektörün desteklendiğini gösteren en belirgin gelişmedir.
Cevap C seçeneğidir.
