Atatürk Dönemi Türk ekonomisinde, $1923-1929$ yılları arasında genellikle liberal ekonomi politikaları izlenirken, $1929$ Dünya Ekonomik Buhranı'nın etkisiyle devletçilik ilkesi ön plana çıkmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, bu dönemde uygulanan devletçi ekonomi politikalarının amaçlarından biri değildir?
A) Sanayileşmeyi hızlandırmak
B) Ulusal sermayeyi güçlendirmek
C) Özel teşebbüsü tamamen ortadan kaldırmak
D) Dışa bağımlılığı azaltmak
E) Ekonomik kalkınmayı devlet eliyle gerçekleştirmek
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, Atatürk Dönemi Türk ekonomisinin önemli bir dönüşüm noktasını ve devletçilik ilkesinin temel amaçlarını anlamamızı istiyor. 1923-1929 yılları arasında uygulanan liberal politikaların ardından, 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın etkisiyle Türkiye, ekonomik kalkınma modelini değiştirerek devletçilik ilkesini benimsemiştir. Bu dönemdeki devletçi politikaların neyi hedeflediğini ve neyi hedeflemediğini iyi anlamak önemlidir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sanayileşmeyi hızlandırmak: 1929 Buhranı, özel sektörün yeterli sermaye ve teknolojiye sahip olmadığını, dolayısıyla ülkenin hızla sanayileşmesi için devletin öncü rol oynaması gerektiğini ortaya koydu. Sümerbank, Etibank gibi kurumlar kurularak birçok fabrika devlet eliyle açıldı. Bu, devletçiliğin temel amaçlarından biriydi.
- B) Ulusal sermayeyi güçlendirmek: Devletçilik, dışa bağımlılığı azaltarak ve yerli kaynakları harekete geçirerek güçlü bir ulusal ekonomi ve sermaye yapısı oluşturmayı hedefliyordu. Bu sayede ülke ekonomisi dış şoklara karşı daha dirençli hale gelecekti. Bu da devletçiliğin önemli bir amacıydı.
- C) Özel teşebbüsü tamamen ortadan kaldırmak: Atatürk'ün devletçilik anlayışı, özel teşebbüsün tamamen yok edilmesi anlamına gelmiyordu. Aksine, devletin öncülük ettiği alanlarda özel sektörün yetersiz kaldığı veya yatırım yapmaktan çekindiği stratejik sektörlerde devletin devreye girmesi esastı. Özel sektör, devletin destek ve teşvikleriyle varlığını sürdürmeye devam etti. Hatta devlet, özel sektöre kredi ve teknik destek sağlayarak onu güçlendirmeyi de amaçlamıştır. Dolayısıyla, özel teşebbüsü "tamamen ortadan kaldırmak" gibi radikal bir hedef hiçbir zaman olmamıştır.
- D) Dışa bağımlılığı azaltmak: Dünya Ekonomik Buhranı, dış ticaret ve dış sermayeye aşırı bağımlılığın ne kadar riskli olduğunu gösterdi. Devletçilik politikalarıyla, yerli üretim artırılarak ithalat azaltılmaya, ülke ekonomisi kendi kendine yeterli hale getirilmeye çalışıldı. Bu, ulusal egemenliğin ekonomik alandaki bir yansımasıydı ve temel bir amaçtı.
- E) Ekonomik kalkınmayı devlet eliyle gerçekleştirmek: Devletçilik ilkesinin özü budur. Özel sektörün yetersiz kaldığı durumlarda veya ulusal çıkarların gerektirdiği stratejik alanlarda, ekonomik kalkınmanın planlanması, yatırımların yapılması ve yönetilmesi devlet tarafından üstlenilmiştir. Bu, devletçiliğin en temel tanımı ve amacıdır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Atatürk Dönemi devletçilik politikaları özel teşebbüsü tamamen ortadan kaldırmayı değil, onu tamamlamayı ve yönlendirmeyi amaçlamıştır. Bu nedenle, "Özel teşebbüsü tamamen ortadan kaldırmak" devletçi ekonomi politikalarının amaçlarından biri değildir.
Cevap C seçeneğidir.
