11. sınıf felsefe 2. dönem 1. yazılı 4. senaryo meb Test 1

Immanuel Kant'a göre, insan bilgisi deneyle başlar ancak deneyle sınırlı değildir. Bilgi, hem duyulardan gelen verilerle (ampirik) hem de aklın doğuştan getirdiği kategorilerle (a priori) oluşur. Kant, duyuların bize fenomenleri (görüngüler) verdiğini, aklın ise bu fenomenleri kendi kategorileri (nedensellik, birlik, çokluk vb.) aracılığıyla düzenleyerek bilgiyi oluşturduğunu savunur. Biz nesneleri oldukları gibi (numen) değil, bize göründükleri şekliyle (fenomen) bilebiliriz.

Kant'ın bilgi felsefesiyle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

A) Bilgi, deney ve aklın iş birliğiyle oluşur.

B) Aklın doğuştan getirdiği kategoriler bilginin oluşumunda etkilidir.

C) İnsan, nesnelerin kendisini (numen) doğrudan bilebilir.

D) Duyular bize fenomenleri sağlar, akıl ise bunları düzenler.

E) Bilginin sınırları insan aklının yapısıyla belirlenir.

Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için Immanuel Kant'ın bilgi felsefesinin temel prensiplerini iyi anlamamız gerekiyor. Soru metninde Kant'ın görüşleri özetlenmiş, bu özet üzerinden seçenekleri tek tek inceleyelim.

• Kant'ın Bilgi Felsefesinin Özeti:

  Kant'a göre bilgi, sadece deneyden gelmez, aynı zamanda aklın doğuştan getirdiği yapılarla (kategoriler) şekillenir. Duyular bize dış dünyadan ham verileri (fenomenleri) getirir, akıl ise bu verileri kendi kategorileri (nedensellik, birlik, çokluk gibi) aracılığıyla düzenler ve anlamlı bilgiye dönüştürür. Önemli bir nokta da şudur: Biz nesneleri oldukları gibi (numen) değil, sadece bize göründükleri şekliyle (fenomen) bilebiliriz. Yani, nesnelerin "kendisi" bize kapalıdır.

• Seçenek A'yı İnceleyelim: "Bilgi, deney ve aklın iş birliğiyle oluşur."

  Soru metninde açıkça belirtildiği gibi, "Bilgi, hem duyulardan gelen verilerle (ampirik) hem de aklın doğuştan getirdiği kategorilerle (a priori) oluşur." Bu ifade, deney (duyular) ve aklın iş birliğini vurgular. Dolayısıyla bu yargı doğrudur.

• Seçenek B'yi İnceleyelim: "Aklın doğuştan getirdiği kategoriler bilginin oluşumunda etkilidir."

  Yine soru metninde "aklın doğuştan getirdiği kategorilerle (a priori) oluşur" denilmektedir. Kant'a göre bu kategoriler (nedensellik, birlik vb.) olmadan duyusal veriler anlamsız bir karmaşa olarak kalır. Bu yargı da doğrudur.

• Seçenek C'yi İnceleyelim: "İnsan, nesnelerin kendisini (numen) doğrudan bilebilir."

  Soru metninin son cümlesi bu konuda çok net: "Biz nesneleri oldukları gibi (numen) değil, bize göründükleri şekliyle (fenomen) bilebiliriz." Bu ifade, numenlerin (nesnelerin kendisinin) insan bilgisine kapalı olduğunu, bizim sadece fenomenleri (görüngüleri) bilebileceğimizi söyler. Dolayısıyla, bu yargı Kant'ın felsefesine göre yanlıştır.

• Seçenek D'yi İnceleyelim: "Duyular bize fenomenleri sağlar, akıl ise bunları düzenler."

  Soru metninde "Kant, duyuların bize fenomenleri (görüngüler) verdiğini, aklın ise bu fenomenleri kendi kategorileri... aracılığıyla düzenleyerek bilgiyi oluşturduğunu savunur." ifadesi yer almaktadır. Bu yargı da Kant'ın temel görüşlerinden biridir ve doğrudur.

• Seçenek E'yi İnceleyelim: "Bilginin sınırları insan aklının yapısıyla belirlenir."

  Kant'a göre biz sadece aklımızın kategorileriyle düzenleyebildiğimiz ve duyularımızla algılayabildiğimiz şeyleri bilebiliriz. Numenleri bilemememiz de aklımızın ve duyularımızın sınırlarından kaynaklanır. Yani, bilgimiz aklımızın ve duyularımızın yapısıyla sınırlıdır. Bu yargı da doğrudur.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, Kant'ın bilgi felsefesiyle çelişen yargının C seçeneğinde olduğu açıkça görülmektedir.

Cevap C seçeneğidir.