🎓 6. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "6. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 1" sınavında karşınıza çıkabilecek temel konuları kapsar. Sınavda fiilimsiler, cümlede anlam ilişkileri, anlatım biçimleri, düşünceyi geliştirme yolları, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi konulara dikkat etmelisiniz.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen ama fiilin bütün özelliklerini taşımayan kelimelerdir. Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılabilirler. Üç çeşidi vardır:
📝 İsim-fiil (Mastar)
Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede isim gibi kullanılan kelimelerdir.
- Ekler: -ma (-me), -ış (-iş, -uş, -üş), -mak (-mek)
- Örnek: "Okumak" en sevdiği eylemdi. ("oku-" fiiline "-mak" eki gelmiş.)
- Örnek: Onun "gülüşü" herkesi mutlu etti. ("gül-" fiiline "-üş" eki gelmiş.)
- Örnek: Bu "yapma" işi çok zamanımı aldı. ("yap-" fiiline "-ma" eki gelmiş.)
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim olabilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. (Örnek: "Dondurma" yemek, "çakmak" almak.)
📝 Sıfat-fiil (Ortaç)
Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede bir ismi niteleyen kelimelerdir.
- Ekler: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ir, -ur, -ür), -dik (-dık, -duk, -dük, -tık, -tik, -tuk, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş)
- Örnek: "Gelen" misafirler bizi çok sevindirdi. ("gel-" fiiline "-en" eki gelmiş, misafiri niteliyor.)
- Örnek: "Yıkılası" dağlar önümüzde duruyordu. ("yıkıl-" fiiline "-ası" eki gelmiş.)
- Örnek: "Okunacak" kitapları ayırdı. ("oku-" fiiline "-acak" eki gelmiş.)
💡 İpucu: Sıfat-fiillerden sonra gelen isim düşerse, sıfat-fiil adlaşmış sıfat-fiil olur. (Örnek: "Gelenler" oturdu. -> Gelen insanlar oturdu.)
📝 Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç)
Fiillere "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...-mez, -a...-a, -casına, -maksızın, -dığında" gibi ekler getirilerek oluşturulan ve cümlede zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Genellikle eylemin zamanını veya durumunu bildirirler.
- Sık kullanılan ekler: -ken, -alı (-eli), -meden (-madan), -ince (-ınca, -unca, -ünce), -ip (-ıp, -up, -üp), -arak (-erek), -dıkça (-dıkça, -dikçe, -dukça, -dükçe), -r...-mez (gelir gelmez), -a...-a (koşa koşa)
- Örnek: "Gülerek" yanımıza geldi. ("gül-" fiiline "-erek" eki gelmiş, gelme eyleminin durumunu belirtiyor.)
- Örnek: "Okurken" not almayı severim. ("oku-" fiiline "-ken" eki gelmiş, not alma eyleminin zamanını belirtiyor.)
- Örnek: "Ders çalışıp" uyudu. ("çalış-" fiiline "-ıp" eki gelmiş.)
💡 İpucu: Zarf-fiiller cümlede genellikle "nasıl?" veya "ne zaman?" sorularına cevap verir.
📌 Cümlede Anlam İlişkileri
Cümleler arasında farklı anlam bağları bulunur. Bu bağlar, cümlenin ana fikrini ve anlatılmak isteneni daha iyi anlamamızı sağlar.
📝 Neden-Sonuç Cümleleri
Bir eylemin hangi sebeple gerçekleştiğini bildiren cümlelerdir. "Niçin?", "Neden?" sorularına cevap verir. Genellikle "-dığı için, -den dolayı, -ile, -den ötürü" gibi ifadelerle kurulur.
- Örnek: Yağmur yağdığı için piknik iptal oldu. (Piknik neden iptal oldu? Yağmur yağdığı için.)
- Örnek: Çok çalıştığından sınavı kazandı.
📝 Amaç-Sonuç Cümleleri
Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Hangi amaçla?" sorusuna cevap verir. Genellikle "-mek için, -mek üzere, -diye" gibi ifadelerle kurulur.
- Örnek: Sınavı kazanmak için çok çalıştı. (Hangi amaçla çalıştı? Sınavı kazanmak için.)
- Örnek: Sağlıklı kalmak üzere spor yapıyor.
💡 İpucu: Neden-sonuçta eylem gerçekleşmiştir ve sebebi bellidir. Amaç-sonuçta ise eylem henüz gerçekleşmemiş, bir hedefe yöneliktir.
📝 Koşul-Sonuç Cümleleri
Bir eylemin veya durumun gerçekleşmesinin başka bir eyleme veya duruma bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. Genellikle "-se, -sa" eki veya "şartıyla, takdirde" gibi ifadelerle kurulur.
- Örnek: Erken gelirsen sinemaya gideriz. (Sinemaya gitmemizin koşulu ne? Erken gelmen.)
- Örnek: Ödevini yaparsan oyun oynayabilirsin.
📝 Karşılaştırma Cümleleri
İki ya da daha fazla varlık, kavram veya durum arasındaki benzerlikleri ya da farklılıkları ortaya koyan cümlelerdir. Genellikle "daha, en, kadar, gibi" gibi kelimeler kullanılır.
- Örnek: Bu elbise diğerinden daha güzel. (İki elbise güzellik açısından karşılaştırılmış.)
- Örnek: Kardeşim, babam kadar uzun boyludur.
📝 Öznel ve Nesnel Yargılar
Yargılar, kişiden kişiye değişip değişmemesine göre ikiye ayrılır.
- Öznel Yargı: Kişisel duygu ve düşünceleri içeren, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanamayan ifadelerdir. "Bence, bana göre" gibi ifadelerle desteklenebilir.
- Örnek: İstanbul dünyanın en güzel şehridir. (Bu kişisel bir görüştür, herkes aynı fikirde olmayabilir.)
- Nesnel Yargı: Kişisel görüşlerden uzak, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilir, herkesçe kabul edilen ifadelerdir.
- Örnek: İstanbul, Türkiye'nin en kalabalık şehridir. (Bu bilgi istatistiklerle kanıtlanabilir.)
💡 İpucu: Nesnel yargılar genellikle bilimsel veriler, istatistikler veya genel kabul görmüş gerçeklere dayanır.
📌 Anlatım Biçimleri
Bir metinde yazarın konuyu işleyiş şekline, kullandığı dile ve amacına göre değişen dört temel anlatım biçimi vardır.
- Açıklayıcı Anlatım: Bilgi vermek, öğretmek amacıyla kullanılır. Amaç, okuyucuyu aydınlatmaktır. Nesnel bir dil kullanılır. (Örnek: Ders kitapları, ansiklopediler.)
- Öyküleyici Anlatım: Bir olayı veya olaylar zincirini zaman ve mekân belirterek anlatır. Kahramanlar ve olay örgüsü bulunur. (Örnek: Romanlar, hikayeler.)
- Betimleyici Anlatım: Varlıkların, yerlerin, kişilerin özelliklerini okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde anlatır. Gözlem gücü önemlidir. (Örnek: Bir manzara veya kişi tasviri.)
- Tartışmacı Anlatım: Bir düşünceyi çürütmek veya kendi düşüncesinin doğruluğunu kanıtlamak amacıyla kullanılır. Okuyucuyu ikna etmeye çalışır. (Örnek: Köşe yazıları, eleştiri yazıları.)
📌 Düşünceyi Geliştirme Yolları
Yazarın anlatmak istediği konuyu daha anlaşılır, etkili ve inandırıcı kılmak için başvurduğu yöntemlerdir.
- Tanımlama: Bir kavramın veya varlığın ne olduğunu açıklamak. "Bu nedir?" sorusuna cevap verir. (Örnek: "Kitap, bilginin depolandığı bir araçtır.")
- Örnekleme: Anlatılan soyut bir düşünceyi somutlaştırmak ve anlaşılır kılmak için örnekler vermek. (Örnek: "Meyveler çok faydalıdır; elma, muz, portakal gibi.")
- Karşılaştırma: İki farklı şeyin benzer veya zıt yönlerini ortaya koymak. (Örnek: "Kış, yazdan daha soğuktur.")
- Tanık Gösterme: Alanında uzman, tanınmış bir kişinin sözünü veya görüşünü alıntılayarak düşünceyi desteklemek. (Örnek: "Atatürk'ün dediği gibi 'Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.'")
- Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistiksel bilgiler, anket sonuçları, grafikler gibi sayısal verileri kullanarak düşünceyi güçlendirmek. (Örnek: "Yapılan araştırmalara göre, öğrencilerin %70'i kitap okumayı seviyor.")
- Benzetme: İki farklı şey arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanı güçlü olana benzetmek. (Örnek: "Aslan gibi güçlü bir adamdı.")
📌 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve etkili kullanmak için uyulması gereken kurallardır.
📝 Büyük Harflerin Kullanımı
Büyük harflerin nerede kullanılacağını bilmek, doğru yazım için çok önemlidir.
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel isimler (kişi adları, soyadları, şehir, ülke, dil, din adları vb.) büyük harfle başlar. (Örnek: Ayşe, Ankara, Türkçe, İslam)
- Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adları büyük harfle başlar. (Örnek: Türk Dil Kurumu, Milli Eğitim Bakanlığı)
- Kitap, dergi, gazete adları büyük harfle başlar. (Örnek: Nutuk, Milliyet Gazetesi)
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (Örnek: 29 Ekim 1923 Salı)
📝 "de", "ki", "mi" Yazımı
Bu ek ve bağlaçların yazımı sıkça karıştırılır.
- "de"nin Yazımı:
- Bağlaç olan "de" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örnek: Sen de gel. / Sen gel.)
- Ek olan "-de" (-da, -te, -ta) bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örnek: Evde kimse yok. / Ev kimse yok. -> Anlam bozuldu.)
- "ki"nin Yazımı:
- Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. (Örnek: Duydum ki geliyormuş.)
- Ek olan "-ki" bitişik yazılır ve genellikle ilgi eki veya sıfat yapan ek olarak kullanılır. (Örnek: Evdeki hesap, seninki.)
- Bazı bağlaçlar kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır (sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki). "SOMBaHÇeM" kısaltmasıyla akılda tutulabilir.
- "mi"nin Yazımı:
- Soru eki olan "mi" (-mı, -mu, -mü) her zaman ayrı yazılır. (Örnek: Geldin mi?)
- "mi" kendisinden sonra gelen eklerle bitişik yazılır. (Örnek: Gelecek misin?)
📌 Noktalama İşaretleri
Cümlelerin doğru anlaşılması, duraklamaların ve vurguların belirlenmesi için kullanılır.
- Nokta (.) : Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Kısaltmalardan sonra kullanılır. (Örnek: Yarın gelecek. Dr. Ali.)
- Virgül (,) : Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek için kullanılır. (Örnek: Pazardan elma, armut, muz aldım. Geldi, oturdu.)
- Soru İşareti (?) : Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur. (Örnek: Nereye gidiyorsun?)
- Ünlem İşareti (!) : Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin veya seslenmelerin sonuna konur. (Örnek: Eyvah! Ne kadar güzel!)
- Kesme İşareti (') : Özel adlara getirilen çekim eklerini ayırmak için kullanılır. Sayılara getirilen ekleri ayırır. (Örnek: Ankara'ya, 1923'te.)
⚠️ Dikkat: Türkçede matematikle ilgili özel bir ifade veya sembol bu konularda beklenmez. Ancak eğer bir soruda $x^2$ gibi bir ifade görürseniz, bu bir üslü sayıdır ve $x$ çarpı $x$ anlamına gelir.
