Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiilin geniş zaman çekimi doğru kullanılmıştır?
A) Bu elbise ona çok yakışıklıdır.
B) O, her zaman doğruyu söyleyen bir insandır.
C) Hava bugün bulutluymuş.
D) Eğer yarın gelir ise, ona haber veririm.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, ek fiilin geniş zaman çekiminin hangi cümlede doğru kullanıldığını bulmamız isteniyor. Ek fiil (imek fiili), isim soylu sözcükleri yüklem yapar veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar. Geniş zaman çekimi genellikle "-dır, -dir, -dur, -dür" ekleriyle veya şahıs ekleriyle (-im, -sin, -iz, -siniz, -dirler) ifade edilir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu elbise ona çok yakışıklıdır.
- Burada "yakışıklı" kelimesi bir sıfattır ve "-dır" ekiyle ek fiilin geniş zaman çekimi yapılmıştır. Ancak "yakışıklı" kelimesi genellikle insanlar için kullanılırken, "elbise" gibi cansız bir nesne için kullanılması anlamsal olarak uygun değildir. Bir elbise için "güzeldir" veya "yakışmıştır" gibi ifadeler daha doğru olurdu. Dolayısıyla, ek fiil çekimi doğru olsa da, kelimenin kullanımı yanlıştır.
- B) O, her zaman doğruyu söyleyen bir insandır.
- Bu cümlede "insan" kelimesi bir isimdir. "Doğruyu söyleyen bir insan" bir isim tamlamasıdır. Bu isim tamlamasına eklenen "-dır" eki, ek fiilin geniş zaman 3. tekil şahıs çekimidir ve cümleyi anlamlı bir şekilde tamamlayarak yüklem yapmıştır. Hem dil bilgisi açısından hem de anlamsal olarak doğru bir kullanımdır.
- C) Hava bugün bulutluymuş.
- Burada "bulutlu" kelimesine eklenen "-ymuş" eki, ek fiilin öğrenilen (duyulan) geçmiş zaman çekimidir. Soru bizden ek fiilin geniş zaman çekimini istediği için bu seçenek doğru değildir.
- D) Eğer yarın gelir ise, ona haber veririm.
- Bu cümlede "gelir" fiiline eklenen "-se" eki, ek fiilin şart (koşul) çekimidir. Soru bizden ek fiilin geniş zaman çekimini istediği için bu seçenek de doğru değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, ek fiilin geniş zaman çekiminin hem dil bilgisi kurallarına uygun hem de anlamsal olarak doğru kullanıldığı tek seçenek B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
