Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil (idi, imiş, ise, -dir) kullanılmamıştır?
A) Dün akşam çok yorgundum.
B) Eğer erken gelseydin, hep birlikte giderdik.
C) Kitap okumayı çok seviyor.
D) Bu şehir eskiden çok kalabalıkmış.
Merhaba sevgili öğrenciler! Ek fiil konusu, Türkçe dil bilgisinin önemli bir parçasıdır. Gelin, bu soruyu adım adım inceleyerek ek fiilin ne olduğunu ve cümlelerde nasıl kullanıldığını birlikte keşfedelim.
Ek fiil (ek eylem) nedir?
- Ek fiiller, isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar ya da basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı fiil yapar.
- Ek fiilin dört temel çekimi vardır:
- İdi (Hikaye Kipi): Geçmişte yapılan veya var olan bir durumu anlatır. (geliyordu, güzeldi)
- İmiş (Rivayet Kipi): Başkasından duyulan veya sonradan fark edilen bir durumu anlatır. (geliyormuş, güzelmiş)
- İse (Şart Kipi): Bir koşul veya şart bildirir. (geliyorsa, güzelse)
- -dir (Geniş Zaman Kipi): Genellikle isim ve isim soylu sözcüklere gelerek kesinlik, olasılık veya genelleme anlamı katar. (öğrencidir, güzeldir)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dün akşam çok yorgundum.
- Burada "yorgundum" kelimesine dikkat edelim. "Yorgun" bir sıfattır (isim soylu sözcük).
- "Yorgun" kelimesine ek fiilin hikaye kipi olan "-idi" gelmiş ve "-m" şahıs ekiyle birleşerek "yorgun-du-m" şeklini almıştır.
- Yani, "yorgun" sıfatı ek fiil sayesinde cümlenin yüklemi olmuştur. Bu cümlede ek fiil kullanılmıştır.
- B) Eğer erken gelseydin, hep birlikte giderdik.
- Bu cümlede iki fiil var: "gelseydin" ve "giderdik".
- "Gelseydin" fiilini inceleyelim: "gel-" fiil köküne "-se" (şart kipi) ve "-y-di" (ek fiilin hikaye kipi) ekleri gelmiştir. Bu, "şartın hikayesi" denilen birleşik zamanlı bir fiildir.
- "Giderdik" fiilini inceleyelim: "git-" fiil köküne "-er" (geniş zaman) ve "-di" (ek fiilin hikaye kipi) ekleri gelmiştir. Bu da "geniş zamanın hikayesi" denilen birleşik zamanlı bir fiildir.
- Her iki fiilde de ek fiil kullanılarak basit zamanlı fiiller birleşik zamanlı hale getirilmiştir. Bu cümlede ek fiil kullanılmıştır.
- C) Kitap okumayı çok seviyor.
- Bu cümlede yüklem "seviyor" fiilidir.
- "Sev-" fiil köküne "-i-" (yardımcı ünlü) ve "-yor" (şimdiki zaman eki) gelmiştir.
- Bu fiil, sadece bir zaman eki (şimdiki zaman) aldığı için basit zamanlı bir fiildir. Yani, fiile ek fiil gelmemiştir.
- Bu cümlede ek fiil kullanılmamıştır.
- D) Bu şehir eskiden çok kalabalıkmış.
- Burada "kalabalıkmış" kelimesine bakalım. "Kalabalık" bir sıfattır (isim soylu sözcük).
- "Kalabalık" kelimesine ek fiilin rivayet kipi olan "-imiş" gelerek "kalabalık-mış" şeklini almıştır.
- "Kalabalık" sıfatı ek fiil sayesinde cümlenin yüklemi olmuştur. Bu cümlede ek fiil kullanılmıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece C seçeneğindeki cümlede ek fiil bulunmadığını görüyoruz. "Seviyor" fiili, basit zamanlı bir fiildir ve ek fiil almamıştır.
Cevap C seçeneğidir.
