Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü dersimizde, cümlelerde sıkça karşılaştığımız anlatım bozukluklarını nasıl tespit edeceğimizi öğreneceğiz. Anlatım bozukluğu, bir cümlenin anlamının açık, net ve doğru olmasını engelleyen dilbilgisel veya anlamsal hatalardır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi cümlede böyle bir hata olduğunu bulalım.
Bu cümlede iki farklı yargı bulunmaktadır: "Kitap okumayı çok sever" ve "(boş zamanlarında) hep okurdu". İlk yargı genel bir durumu (geniş zaman), ikinci yargı ise geçmişteki bir alışkanlığı (geniş zamanın hikayesi) ifade eder. Her iki yargı da kendi içinde anlamlıdır ve birbiriyle çelişmez. Bu cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır.
Bu cümlede "o kadar ... ki" yapısı doğru kullanılmıştır ve bir sebep-sonuç ilişkisi kurmaktadır. Cümlenin ögeleri yerli yerindedir ve anlam akışı gayet nettir. Herhangi bir eksiklik, fazlalık veya uyumsuzluk yoktur. Bu cümlede anlatım bozukluğu yoktur.
Şimdi bu cümleyi dikkatlice inceleyelim. "Sever" fiili, "onu" (belirtili nesne) ile uyumludur. Yani "Herkes onu çok sever" kısmı doğrudur. Ancak cümlenin ikinci kısmına geldiğimizde, "saygı duyardı" fiili "kime?" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleç (yönelme hali -e) gerektirir. "Saygı duymak" eylemi, birine veya bir şeye yöneliktir. Cümlede "ona" kelimesi eksiktir. Cümlenin doğru hali "Herkes onu çok sever, ona saygı duyardı." şeklinde olmalıdır. Bu durum, dolaylı tümleç eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur.
Bu cümlede "çaba sarf etti" ve "başaramadı" fiilleri, gizli özne "o" ile uyumludur. "Ama" bağlacı da iki zıt durumu doğru bir şekilde bağlamıştır. Cümlenin anlamı açık ve nettir, herhangi bir dilbilgisel hata içermemektedir. Bu cümlede anlatım bozukluğu yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, C seçeneğindeki cümlede dolaylı tümleç eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu olduğunu görmekteyiz.
Cevap C seçeneğidir.
