8. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 3

"Köydeki eski evlerin hepsi yıkıldı."
Yukarıdaki cümlede fiilin çatı özelliği aşağıdakilerden hangisidir ve bu çatı ne anlama gelir?

A) Etken çatı; işi yapan bellidir.

B) Edilgen çatı; işi yapan belli değildir.

C) Oldurgan çatı; geçişsiz fiil geçişli yapılmıştır.

D) İşteş çatı; iş karşılıklı ya da birlikte yapılmıştır.

Sevgili öğrenciler, bu soruda fiilin çatı özelliğini bulmak için öncelikle cümleyi dikkatlice incelemeli ve fiili tespit etmeliyiz.

• 1. Fiili Belirleyelim: Verilen cümle "Köydeki eski evlerin hepsi yıkıldı." şeklindedir. Bu cümlede eylemi bildiren kelime "yıkıldı" fiilidir.
• 2. Fiilin Anlamını ve Yapısını İnceleyelim: "Yıkıldı" fiilinin kökü "yıkmak"tır. Bu fiil, bir şeyi yok etmek, devirmek anlamına gelir ve geçişli bir fiildir (bir şeyi yıkmak). "Yıkıldı" fiilinde "-ıl" eki bulunmaktadır. Bu ek, Türkçede fiillere gelerek eylemin başkası tarafından yapıldığını veya eylemden etkilenen varlığın özne konumuna geldiğini gösterir.
• 3. Cümlenin Özne-Yüklem İlişkisini Değerlendirelim: Cümlenin öznesi "Köydeki eski evlerin hepsi"dir. Evler, kendi kendini yıkmaz; bir başkası tarafından yıkılma eylemine maruz kalmıştır. Yani eylemi yapan (gerçek özne) belli değildir veya vurgulanmamıştır. Cümledeki özne, eylemden etkilenen varlıktır.
• 4. Çatı Özelliklerini Hatırlayalım:
• A) Etken Çatı: İşi yapan (gerçek özne) bellidir ve eylemi kendisi yapar. (Örnek: "İşçiler evleri yıktı.")
• B) Edilgen Çatı: İşi yapan belli değildir veya önemli değildir. Eylemden etkilenen varlık özne konumundadır. Fiil genellikle "-l, -n, -ıl, -in, -ul, -ün" eklerinden birini alır. (Örnek: "Evler yıkıldı.")
• C) Oldurgan Çatı: Geçişsiz bir fiilin "-t, -r, -dır" ekleriyle geçişli hale getirilmesidir. (Örnek: "Gülmek" (geçişsiz) -> "Güldürmek" (geçişli)). "Yıkmak" fiili zaten geçişli olduğu için bu seçenek olamaz.
• D) İşteş Çatı: Eylemin birden fazla özne tarafından karşılıklı veya birlikte yapılmasıdır. Fiil "-ş" eki alır. (Örnek: "Görüşmek", "Uçuşmak"). Bu durum da cümlemizle uyuşmamaktadır.
• 5. Sonuca Ulaşalım: "Yıkıldı" fiilinde "-ıl" eki vardır ve eylemi yapan belli değildir; evler, yıkılma eyleminden etkilenen varlıklardır. Bu durum, edilgen çatının tanımına tamamen uymaktadır.

Cevap B seçeneğidir.