Aşağıdaki dizelerden hangisinde 'redif' ve 'kafiye' unsurları birlikte kullanılmıştır?
A) Gönlümde açan güller / Bahçemde öten bülbüller
B) Yüce dağ başında kar var / Gönlümde bitmeyen bir yâr var
C) Bir kuş sesi duydum / Yüreğimde bir sızı duydum
D) Gözlerimden yaşlar akar / Gönlümde hüzünler akar
Sevgili öğrenciler, şiirde ahengi sağlayan önemli unsurlardan ikisi 'kafiye' (uyak) ve 'redif'tir. Bu soruyu çözebilmek için öncelikle bu iki kavramı iyi anlamamız gerekiyor.
- Kafiye (Uyak): Dize sonlarında, anlamları ve görevleri farklı olan kelimeler veya ekler arasındaki ses benzerliğidir. Sadece seslerin uyumu önemlidir.
- Redif: Dize sonlarında, yazılışları, okunuşları, anlamları ve görevleri aynı olan ek veya kelime tekrarlarıdır. Redif, kafiyeden sonra gelir ve kafiyeyi pekiştirir. Yani önce kafiyeyi buluruz, sonra aynı görevdeki ek veya kelimeler varsa onlara redif deriz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Gönlümde açan güller / Bahçemde öten bülbüller
- Dize sonlarındaki kelimeler: "güller" ve "bülbüller"
- Ortak sesler: "-üller"
- Bu ortak sesi parçaladığımızda:
- "-ler" eki, her iki kelimede de çoğul eki olarak kullanılmıştır. Yani görevi ve anlamı aynıdır. Bu durumda "-ler" rediftir.
- Geriye kalan "gül-" ve "bülbül-" kelimelerindeki "-ül" sesleri ise sadece ses benzerliği taşır, anlamları ve görevleri farklıdır. Bu durumda "-ül" kafiye (tam kafiye) oluşturur.
- Bu seçenekte hem redif ("-ler") hem de kafiye ("-ül") birlikte kullanılmıştır.
- B) Yüce dağ başında kar var / Gönlümde bitmeyen bir yâr var
- Dize sonlarındaki kelimeler: "var" ve "yâr"
- Ortak sesler: "-ar"
- "var" kelimesi ile "yâr" kelimesi arasında sadece ses benzerliği vardır. Anlamları ve görevleri farklıdır. Bu durumda sadece "var" ve "yâr" kelimeleri arasında zengin kafiye (veya tunç kafiye) vardır. Redif bulunmamaktadır.
- C) Bir kuş sesi duydum / Yüreğimde bir sızı duydum
- Dize sonlarındaki kelimeler: "duydum" ve "duydum"
- Her iki dizede de "duydum" kelimesi aynı anlamda ve aynı görevde (fiil çekimi) tekrar etmiştir. Bu durumda "duydum" kelimesi rediftir. Kafiye bulunmamaktadır.
- D) Gözlerimden yaşlar akar / Gönlümde hüzünler akar
- Dize sonlarındaki kelimeler: "akar" ve "akar"
- Her iki dizede de "akar" kelimesi aynı anlamda ve aynı görevde (fiil) tekrar etmiştir. Bu durumda "akar" kelimesi rediftir. Kafiye bulunmamaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hem redif hem de kafiyenin birlikte kullanıldığı seçeneğin A olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
