Aşağıdaki dizelerden hangisi 'redif olmadan kafiye' durumuna örnek teşkil eder?
A) Gözlerimden yaşlar süzülür / Gönlümde hüzünler çözülür
B) Bahar geldi, çiçekler açtı / Gönlümde sevinçler saçtı
C) Yollar uzun, yollar yokuş / Gönlümde bir dert, bir bakış
D) Geceler uzun, gündüzler geçer / Gönlümde hüzünler seçer
Sevgili öğrenciler, bu soruda 'redif olmadan kafiye' durumunu arıyoruz. Öncelikle 'kafiye' ve 'redif' kavramlarını hatırlayalım:
- Kafiye (Uyak): Dize sonlarındaki ses benzerliğidir. Kelimelerin kök veya gövdelerindeki ses uyumudur.
- Redif: Dize sonlarında, kafiyeden sonra gelen, anlam ve görev bakımından aynı olan ek, kelime veya kelime grubudur. Redif, kafiyeden farklı olarak, ses benzerliğinin ötesinde bir anlam ve görev birliği taşır.
Bizden istenen, dize sonlarında ses benzerliği (kafiye) olacak ancak bu benzerliğin redif niteliği taşımayacağı bir örnek bulmaktır. Yani, aynı görevde ve anlamda bir ek veya kelime tekrarı olmayacak, sadece sesler birbirine benzeyecek.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Gözlerimden yaşlar süzülür / Gönlümde hüzünler çözülür
- Dize sonları: "süzülür" ve "çözülür".
- Burada "-ülür" ekleri (edilgenlik eki "-ül" ve geniş zaman eki "-ür") hem ses hem de görev (anlam) bakımından tamamen aynıdır. "Süz-ül-ür" ve "çöz-ül-ür" şeklinde ayrılabilirler. Bu durumda "-ülür" bir rediftir. Redif olduğu için bu seçenek doğru değildir.
- B) Bahar geldi, çiçekler açtı / Gönlümde sevinçler saçtı
- Dize sonları: "açtı" ve "saçtı".
- Burada "-tı" ekleri (geçmiş zaman eki) hem ses hem de görev (anlam) bakımından tamamen aynıdır. "Aç-tı" ve "saç-tı" şeklinde ayrılabilirler. Bu durumda "-tı" bir rediftir. Redif olduğu için bu seçenek doğru değildir.
- C) Yollar uzun, yollar yokuş / Gönlümde bir dert, bir bakış
- Dize sonları: "yokuş" ve "bakış".
- Burada "-uş" ve "-ış" sesleri benzerlik gösterir. Ancak görevleri farklıdır:
- "Bakış" kelimesindeki "-ış", "bak-" fiilinden isim yapan bir ektir (fiilden isim yapım eki).
- "Yokuş" kelimesindeki "-uş" ise kelimenin kökünün bir parçasıdır, yani "yokuş" kelimesi tek başına bir isimdir ve "-uş" burada "bakış" kelimesindeki gibi bir yapım eki görevinde değildir.
- Görevleri ve anlamları aynı olmadığı için "-uş" ve "-ış" redif değildir. Sadece ses benzerliği (kafiye) vardır. Bu durumda, "yokuş" ve "bakış" kelimeleri arasında tam kafiye (iki ses benzerliği: -ış) veya zengin kafiye (üç veya daha fazla ses benzerliği) vardır. Bu seçenek, 'redif olmadan kafiye' durumuna örnektir.
- D) Geceler uzun, gündüzler geçer / Gönlümde hüzünler seçer
- Dize sonları: "geçer" ve "seçer".
- Burada "-er" ekleri (geniş zaman eki) hem ses hem de görev (anlam) bakımından tamamen aynıdır. "Geç-er" ve "seç-er" şeklinde ayrılabilirler. Bu durumda "-er" bir rediftir. Redif olduğu için bu seçenek doğru değildir.
Yukarıdaki analizler sonucunda, C seçeneğindeki "yokuş" ve "bakış" kelimelerinin sonlarındaki ses benzerliği redif niteliği taşımadığı için doğru cevaptır.
Cevap C seçeneğidir.
