$1936$ yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye, aşağıdaki konulardan hangisinde tam egemenlik hakkını geri kazanmıştır?
A) Hatay'ın ana vatana katılması
B) Boğazlar üzerinde asker bulundurma ve tahkimat yapma
C) Yabancı okulların denetimi
D) Dış borçların ödenmesi
Sevgili öğrenciler, Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye Cumhuriyeti tarihi için çok önemli bir dönüm noktasıdır. Bu sözleşmenin ne anlama geldiğini ve Türkiye'ye hangi hakları geri kazandırdığını adım adım inceleyelim:
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi Öncesi Durum: Lozan Barış Antlaşması (1923) ile Boğazlar, uluslararası bir komisyon tarafından yönetiliyor ve Türkiye'nin Boğazlar üzerinde asker bulundurma ve tahkimat yapma hakkı kısıtlanmıştı. Yani, Boğazlar tam olarak Türkiye'nin egemenliğinde değildi ve askersizleştirilmiş bir bölgeydi. Bu durum, Türkiye'nin güvenliği açısından önemli bir zafiyet oluşturuyordu.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Amacı ve Sonuçları: Türkiye, değişen uluslararası koşulları (özellikle II. Dünya Savaşı öncesi gerginlikleri) fırsat bilerek Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini geri kazanmak için girişimlerde bulundu. 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile bu hedef başarıldı. Sözleşme, Boğazlar Komisyonu'nu kaldırarak Boğazların yönetimini tamamen Türkiye'ye devretti.
- A) Hatay'ın ana vatana katılması: Hatay meselesi, Montrö Sözleşmesi'nden ayrı bir süreçtir ve 1939 yılında çözüme kavuşmuştur. Bu, Montrö'nün doğrudan konusu değildir.
- B) Boğazlar üzerinde asker bulundurma ve tahkimat yapma: Montrö Sözleşmesi ile Boğazlar Komisyonu kaldırıldı ve Boğazların savunması tamamen Türkiye'ye bırakıldı. Türkiye, Boğazlar üzerinde asker bulundurma ve tahkimat yapma hakkını geri kazanarak tam egemenliğini sağlamış oldu. Bu, sözleşmenin en temel ve önemli sonucudur.
- C) Yabancı okulların denetimi: Yabancı okulların denetimi konusu, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan itibaren eğitim alanında yapılan reformlarla (özellikle Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile) çözülmüş bir meseledir. Montrö Sözleşmesi'nin konusu değildir.
- D) Dış borçların ödenmesi: Osmanlı İmparatorluğu'ndan kalan dış borçlar, Lozan Antlaşması sonrası çeşitli anlaşmalarla (örneğin 1933 Paris Anlaşması) taksitler halinde ödenmiştir. Bu da Montrö Sözleşmesi'nin kapsamı dışındadır.
- Sonuç: Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki askeri kısıtlamaları kaldırarak, bu stratejik su yolu üzerinde tam egemenlik hakkını geri kazanmasını sağlamıştır.
Cevap B seçeneğidir.
