Atatürk Dönemi’nde demokratikleşme yolunda önemli adımlar atılmıştır. Bu adımların birçoğu, ulusal egemenliği güçlendirmeye ve halkın yönetime katılımını artırmaya yöneliktir.
Aşağıdaki gelişmelerin kronolojik sıralaması düşünüldüğünde, hangisi diğerlerinden daha önce gerçekleşen bir demokratikleşme adımıdır?
A) Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi
B) Cumhuriyetin ilan edilmesi
C) Çok partili hayata geçiş denemeleri
D) Saltanatın kaldırılması
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Atatürk Dönemi'nde atılan demokratikleşme adımlarını ve bunların kronolojik sıralamasını anlamamız isteniyor. Ulusal egemenliği güçlendirme ve halkın yönetime katılımını artırma hedefleri doğrultusunda gerçekleşen bu adımları tek tek inceleyelim ve tarihlerini hatırlayalım:
- A) Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi: Bu hak, kadınların siyasi hayata tam katılımını sağlayan çok önemli bir demokratikleşme adımıdır. Ancak bu süreç aşamalı olarak gerçekleşmiştir:
- Belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı: 1930
- Muhtarlık seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı: 1933
- Milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı: 1934
Dolayısıyla, bu adımın tamamlanması 1934 yılına denk gelmektedir.
- B) Cumhuriyetin ilan edilmesi: 29 Ekim 1923 tarihinde ilan edilen Cumhuriyet, devletin yönetim şeklinin belirlenmesi ve egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunun anayasal güvence altına alınması açısından kritik bir adımdır. Bu, halkın kendi kendini yönetme ilkesinin en temel ifadesidir.
- C) Çok partili hayata geçiş denemeleri: Demokrasinin vazgeçilmez unsurlarından biri olan çok partili sistem, farklı görüşlerin temsil edilmesini ve siyasi rekabeti sağlar. Türkiye'de bu yöndeki ilk denemeler:
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurulması: 1924
- Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulması: 1930
İlk deneme 1924 yılında gerçekleşmiştir.
- D) Saltanatın kaldırılması: 1 Kasım 1922 tarihinde gerçekleşen bu devrim, Osmanlı İmparatorluğu'nun tek kişilik yönetimini (monarşiyi) sona erdirerek, egemenliğin padişahtan alınıp millete devredilmesinin ilk ve en temel adımıdır. Bu, ulusal egemenliğin önündeki en büyük engelin kaldırılması anlamına geliyordu ve Cumhuriyet'in ilanına zemin hazırlamıştır.
Şimdi bu olayların tarihlerini kronolojik olarak sıralayalım:
- Saltanatın kaldırılması: 1 Kasım 1922
- Cumhuriyetin ilan edilmesi: 29 Ekim 1923
- Çok partili hayata geçiş denemeleri (ilk): 1924
- Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi (tamamlanması): 1934
Bu sıralamaya baktığımızda, diğerlerinden daha önce gerçekleşen demokratikleşme adımının Saltanatın kaldırılması olduğunu açıkça görebiliriz. Bu adım, ulusal egemenliğin tesis edilmesi yolunda atılan ilk ve en radikal adımdır.
Cevap D seçeneğidir.
