11. sınıf edebiyat 2. dönem 2. yazılı 4. Senaryo Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu vardır?

A) Kitap okumayı seven biri olarak her fırsatta yeni eserler keşfetmeye çalışırım.

B) Bu bölgedeki tarihi kalıntılar, binlerce yıllık geçmişe ışık tutuyor.

C) Gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak hepimizin ortak sorumluluğudur.

D) Toplantıya katılan herkes, düşüncelerini açıkça ifade etmekten çekinmiyorlardı.

E) Sanat, insanın ruhsal dünyasını zenginleştiren güçlü bir araçtır.

Sevgili öğrenciler, anlatım bozukluğu sorularında cümledeki dilbilgisel veya anlamsal hataları bulmamız gerekir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Kitap okumayı seven biri olarak her fırsatta yeni eserler keşfetmeye çalışırım.

  Bu cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır. Sözcükler yerli yerinde kullanılmış ve dilbilgisel bir hata yoktur.

• B) Bu bölgedeki tarihi kalıntılar, binlerce yıllık geçmişe ışık tutuyor.

  Bu cümlede özne "tarihi kalıntılar" (çoğul) ve yüklem "ışık tutuyor" (tekil) gibi görünse de, Türkçede cansız varlıkları veya soyut kavramları ifade eden çoğul öznelerden sonra tekil yüklem kullanılması bir anlatım bozukluğu değildir. Bu kullanım dilimizde doğrudur.

• C) Gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak hepimizin ortak sorumluluğudur.

  Bu cümle de dilbilgisi ve anlam açısından kusursuzdur. Açık ve anlaşılır bir ifade taşımaktadır.

• D) Toplantıya katılan herkes, düşüncelerini açıkça ifade etmekten çekinmiyorlardı.

  İşte anlatım bozukluğu bu cümlede bulunmaktadır. Cümlenin öznesi "herkes" sözcüğüdür. "Herkes" kelimesi anlamca çoğul bir topluluğu ifade etse de, dilbilgisi kurallarına göre tekil kabul edilir ve tekil yüklemle kullanılmalıdır. Ancak bu cümlede yüklem "çekinmiyorlardı" şeklinde çoğul kullanılmıştır. Doğrusu "çekinmiyordu" olmalıydı. Bu durum, özne-yüklem uyumsuzluğu olarak adlandırılan bir anlatım bozukluğudur.

• E) Sanat, insanın ruhsal dünyasını zenginleştiren güçlü bir araçtır.

  Bu cümlede de herhangi bir anlatım bozukluğu yoktur. Anlam ve yapı bakımından doğrudur.

Bu nedenle, anlatım bozukluğu olan cümle D seçeneğidir.

Cevap D seçeneğidir.