"Yazarın son eseri, edebiyat çevrelerinde büyük yankı uyandırdı. Özellikle karakterlerin psikolojik derinliği ve olay örgüsünün sürükleyiciliği, okuyuculardan tam not aldı. Eleştirmenler, eserin dil ve üslup yönünden de oldukça başarılı olduğunu, yazarın kendine özgü anlatım tarzını bu romanda zirveye taşıdığını belirtiyorlar. Ancak bazı okuyucular, romanın son bölümündeki hızlı gelişmelerin inandırıcılıktan uzak olduğunu düşünüyor. Genel olarak, Türk edebiyatına önemli bir katkı olarak değerlendiriliyor."
Yukarıdaki metinde altı çizili cümlenin öge sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özne, Dolaylı Tümleç, Zarf Tümleci, Yüklem
B) Zarf Tümleci, Dolaylı Tümleç, Zarf Tümleci, Yüklem
C) Dolaylı Tümleç, Zarf Tümleci, Özne, Yüklem
D) Özne, Zarf Tümleci, Dolaylı Tümleç, Yüklem
E) Zarf Tümleci, Özne, Yüklem
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu tür cümle ögesi sorularında başarılı olmak için öncelikle cümlenin yüklemini doğru tespit etmeli, ardından diğer ögeleri yükleme soracağımız doğru sorularla bulmalıyız. Ancak bu soruda küçük bir dikkat gerektiren durum var. Soruda altı çizili olarak belirtilen cümle "Eleştirmenler, eserin dil ve üslup yönünden de oldukça başarılı olduğunu, yazarın kendine özgü anlatım tarzını bu romanda zirveye taşıdığını belirtiyorlar." cümlesidir. Bu cümlenin öge sıralaması verilen seçeneklerle uyuşmamaktadır. Muhtemelen soruda kastedilen veya doğru cevabın ait olduğu cümle, metindeki başka bir cümledir.
Verilen seçenekler ve doğru cevap (B) göz önüne alındığında, metindeki "Genel olarak, Türk edebiyatına önemli bir katkı olarak değerlendiriliyor." cümlesinin öge sıralamasıyla eşleştiğini görüyoruz. Şimdi bu cümlenin ögelerini adım adım inceleyelim:
- 1. Yüklemi Bulalım: Cümledeki iş, oluş, hareket veya durumu bildiren temel ögedir.
- "değerlendiriliyor" kelimesi, cümlenin yüklemidir. (Ne yapılıyor? değerlendiriliyor.)
- 2. Özne Bulalım: Yüklemdeki işi yapan veya yüklemdeki durumu üzerine alan ögedir. "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur.
- "değerlendiriliyor" (edilgen çatılı bir fiil olduğu için gerçek özne yoktur, sözde özne aranır. Bu cümlede açıkça belirtilmiş bir sözde özne bulunmamaktadır. "Ne değerlendiriliyor?" sorusuna cevap verecek bir kelime yok.)
- 3. Zarf Tümlecini Bulalım (1. Kısım): Yüklemi zaman, durum, miktar, yer-yön, sebep gibi yönlerden tamamlayan ögedir. "Nasıl?", "Ne zaman?", "Nereye?", "Ne kadar?", "Niçin?" gibi sorularla bulunur.
- "Genel olarak" ifadesi, değerlendirme eyleminin nasıl yapıldığını belirtir. (Nasıl değerlendiriliyor? Genel olarak.) Bu bir Zarf Tümlecidir.
- 4. Dolaylı Tümleci Bulalım: Yüklemi yer, yön, çıkış noktası, bulunma gibi yönlerden tamamlayan ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerini alan kelime veya kelime gruplarıdır. "Kime?", "Neye?", "Nerede?", "Nereden?", "Kimde?", "Kimden?" gibi sorularla bulunur.
- "Türk edebiyatına" ifadesi, değerlendirme eyleminin kime veya neye yönelik olduğunu belirtir. (Neye değerlendiriliyor? Türk edebiyatına.) Bu bir Dolaylı Tümleçtir.
- 5. Zarf Tümlecini Bulalım (2. Kısım):
- "önemli bir katkı olarak" ifadesi, değerlendirme eyleminin nasıl yapıldığını, hangi sıfatla yapıldığını belirtir. "Olarak" edatıyla kurulan bu yapılar genellikle durum zarfı görevi görür. (Nasıl değerlendiriliyor? önemli bir katkı olarak.) Bu da bir Zarf Tümlecidir.
Bu durumda, "Genel olarak, Türk edebiyatına önemli bir katkı olarak değerlendiriliyor." cümlesinin öge sıralaması şu şekildedir:
Zarf Tümleci, Dolaylı Tümleç, Zarf Tümleci, Yüklem
Bu sıralama, B seçeneğindeki sıralama ile birebir örtüşmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
