Aşağıdaki bileşik formülü ve sistematik adlandırma eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) $NaCl$: Sodyum klorür
B) $N_{2}O_{5}$: Diazot pentaoksit
C) $FeO$: Demir(III) oksit
D) $Al_{2}O_{3}$: Alüminyum oksit
E) $SO_{2}$: Kükürt dioksit
Merhaba sevgili öğrencilerim! Kimyasal bileşiklerin doğru adlandırılması, kimya dilini anlamanın temelidir. Bu soruda, verilen bileşik formülleri ile sistematik adlandırmaların doğruluğunu kontrol edeceğiz. Her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim:
- A) $NaCl$: Sodyum klorür
- $Na$ (Sodyum) bir metaldir ve $Cl$ (Klor) bir ametaldir. Bu bir iyonik bileşiktir.
- Sodyum, 1A grubunda yer alan ve her zaman $+1$ yükseltgenme basamağına sahip olan sabit değerli bir metaldir.
- İyonik bileşiklerde adlandırma, önce metalin adının, sonra ametalin adının "-ür" eki alarak söylenmesiyle yapılır.
- Bu nedenle, $NaCl$ bileşiğinin adı "Sodyum klorür"dür. Bu eşleştirme doğrudur.
- B) $N_{2}O_{5}$: Diazot pentaoksit
- $N$ (Azot) ve $O$ (Oksijen) her ikisi de ametaldir. Bu bir kovalent (moleküler) bileşiktir.
- Kovalent bileşiklerde adlandırma, elementlerin sayılarını belirten Latince ön ekler kullanılarak yapılır.
- İlk elementin sayısı "mono-" ise genellikle belirtilmez (ancak ikinci element için belirtilir).
- $N_2$: "Di-" ön eki iki azot atomunu gösterir, yani "Diazot".
- $O_5$: "Penta-" ön eki beş oksijen atomunu gösterir, yani "Pentaoksit".
- Bu nedenle, $N_{2}O_{5}$ bileşiğinin adı "Diazot pentaoksit"tir. Bu eşleştirme doğrudur.
- C) $FeO$: Demir(III) oksit
- $Fe$ (Demir) bir geçiş metali, $O$ (Oksijen) bir ametaldir. Bu bir iyonik bileşiktir.
- Geçiş metalleri birden fazla yükseltgenme basamağına sahip olabilir. Bu yüzden, adlandırmada metalin yükseltgenme basamağı Roma rakamıyla parantez içinde belirtilir.
- Oksijenin yükseltgenme basamağı genellikle $-2$'dir.
- Bileşik nötr olduğu için, $Fe$ atomunun yükseltgenme basamağını bulalım: $Fe + O = 0 \Rightarrow Fe + (-2) = 0 \Rightarrow Fe = +2$.
- Yani, bu bileşikte demir $+2$ yükseltgenme basamağına sahiptir.
- Bu durumda, $FeO$ bileşiğinin doğru adı "Demir(II) oksit" olmalıdır.
- "Demir(III) oksit" ise $Fe_2O_3$ bileşiğinin adıdır (çünkü $2 \times (+3) + 3 \times (-2) = 0$).
- Bu nedenle, verilen eşleştirme yanlıştır.
- D) $Al_{2}O_{3}$: Alüminyum oksit
- $Al$ (Alüminyum) bir metal, $O$ (Oksijen) bir ametaldir. Bu bir iyonik bileşiktir.
- Alüminyum, 3A grubunda yer alan ve her zaman $+3$ yükseltgenme basamağına sahip olan sabit değerli bir metaldir.
- Sabit değerli metaller için adlandırmada Roma rakamı kullanılmaz.
- Metal adı (Alüminyum) + Ametal adı (-ür ekiyle) (Oksit).
- Bu nedenle, $Al_{2}O_{3}$ bileşiğinin adı "Alüminyum oksit"tir. Bu eşleştirme doğrudur.
- E) $SO_{2}$: Kükürt dioksit
- $S$ (Kükürt) ve $O$ (Oksijen) her ikisi de ametaldir. Bu bir kovalent (moleküler) bileşiktir.
- Kovalent bileşiklerde adlandırma, elementlerin sayılarını belirten Latince ön ekler kullanılarak yapılır.
- $S$: Bir tane kükürt atomu olduğu için "Kükürt" (mono- ön eki ilk element için genellikle kullanılmaz).
- $O_2$: "Di-" ön eki iki oksijen atomunu gösterir, yani "Dioksit".
- Bu nedenle, $SO_{2}$ bileşiğinin adı "Kükürt dioksit"tir. Bu eşleştirme doğrudur.
Yukarıdaki analizler sonucunda, $FeO$ bileşiğinin adının "Demir(II) oksit" olması gerekirken "Demir(III) oksit" olarak verilmesi nedeniyle C seçeneğindeki eşleştirme yanlıştır.
Cevap C seçeneğidir.
