Kanda oksijen ve karbondioksit taşınması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Oksijenin çoğu, alyuvarlardaki hemoglobin molekülüne bağlanarak taşınır.
B) Hemoglobin, oksijenin kısmi basıncının yüksek olduğu yerlerde oksijenle birleşir.
C) Karbondioksitin büyük bir kısmı, bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.
D) Dokularda karbondioksit kısmi basıncı yüksek olduğundan, karbondioksit hemoglobine kolayca bağlanır.
E) Oksijenin küçük bir kısmı, kan plazmasında çözünmüş halde taşınır.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Kanda oksijen ve karbondioksit taşınması, solunum sistemimizin en önemli işlevlerinden biridir. Bu soru, bu karmaşık süreci ne kadar iyi anladığınızı ölçmek için hazırlanmış. Şimdi her bir seçeneği adım adım inceleyelim ve doğru cevabı bulalım.
- A) Oksijenin çoğu, alyuvarlardaki hemoglobin molekülüne bağlanarak taşınır.
- Bu ifade doğrudur. Kanda taşınan oksijenin yaklaşık %97-98'i, alyuvarların içinde bulunan hemoglobin adı verilen proteine bağlanarak taşınır. Hemoglobin, oksijenle birleşerek oksihemoglobin oluşturur. Bu, oksijenin dokulara verimli bir şekilde taşınmasını sağlayan temel mekanizmadır.
- B) Hemoglobin, oksijenin kısmi basıncının yüksek olduğu yerlerde oksijenle birleşir.
- Bu ifade de doğrudur. Akciğerlerdeki alveollerde oksijenin kısmi basıncı ($P_{O_2}$) yüksektir. Bu yüksek basınç farkı sayesinde oksijen, alyuvarlara girer ve hemoglobine kolayca bağlanır. Doku kılcallarında ise oksijenin kısmi basıncı düşük olduğu için hemoglobin oksijeni serbest bırakır.
- C) Karbondioksitin büyük bir kısmı, bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.
- Bu ifade doğrudur. Karbondioksitin yaklaşık %70'i, alyuvarların içinde karbonik anhidraz enzimi yardımıyla suya bağlanarak karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur. Karbonik asit hızla bikarbonat iyonlarına ($HCO_3^-$) ve hidrojen iyonlarına ($H^+$) ayrışır. Bikarbonat iyonları daha sonra plazmaya geçerek taşınır. Bu, karbondioksit taşınmasının en önemli yoludur.
- D) Dokularda karbondioksit kısmi basıncı yüksek olduğundan, karbondioksit hemoglobine kolayca bağlanır.
- Bu ifade yanlıştır. Dokularda metabolik faaliyetler sonucu karbondioksit üretimi fazla olduğu için karbondioksitin kısmi basıncı ($P_{CO_2}$) yüksektir. Bu durum, karbondioksitin kandan dokulara geçişini kolaylaştırır. Ancak, karbondioksitin hemoglobine bağlanması (karbaminohemoglobin oluşumu) oksijenin hemoglobinden ayrılmasını kolaylaştıran Bohr etkisi ile ilişkilidir. Dokularda yüksek $P_{CO_2}$ ve düşük pH (asidik ortam), hemoglobinin oksijene olan ilgisini azaltır ve oksijenin dokulara bırakılmasını sağlar. Karbondioksit, hemoglobinin globin kısmına bağlanır ve deoksijenize hemoglobinin karbondioksite olan ilgisi artar (Haldane etkisi). Yani karbondioksit hemoglobine bağlanır, ancak "kolayca bağlanır" ifadesi yanıltıcı olabilir. Hemoglobinin asıl görevi oksijen taşımak ve dokularda oksijeni serbest bırakmaktır. Yüksek $P_{CO_2}$'nin hemoglobin üzerindeki birincil etkisi, oksijenin serbest bırakılmasını sağlamaktır. Karbondioksitin hemoglobine bağlanması, karbondioksit taşınmasının yaklaşık %20-23'ünü oluşturur ve bikarbonat şeklinde taşınmaya göre daha az önemlidir. Dolayısıyla, bu ifadenin vurgusu ve "kolayca" kelimesi, hemoglobinin dokulardaki birincil işlevi ve diğer taşıma mekanizmaları göz önüne alındığında hatalıdır.
- E) Oksijenin küçük bir kısmı, kan plazmasında çözünmüş halde taşınır.
- Bu ifade doğrudur. Kanda taşınan oksijenin yaklaşık %1.5-3'ü, doğrudan kan plazmasında çözünmüş halde bulunur. Bu miktar az olsa da, oksijenin kısmi basıncının belirlenmesinde ve dokulara geçişinde önemli bir rol oynar.
Yukarıdaki analizler sonucunda, D seçeneğindeki ifadenin yanlış olduğu görülmektedir.
Cevap D seçeneğidir.
