9. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı 6. senaryo meb Test 1

Orta Çağ Türk devletlerinde ordu teşkilatının temelini oluşturan ve diğer devletlere de örnek teşkil eden "Onlu Sistem" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Bu sistem sadece barış zamanında uygulanmış, savaşta farklı bir düzen kullanılmıştır.

B) İlk olarak Hun Hükümdarı Mete Han tarafından askerî bir reform olarak uygulanmıştır.

C) Ordu içinde dinî liderlerin askerî komuta kademesinde yer almasını sağlamıştır.

D) Sadece süvari birliklerinden oluşan bir yapıya sahip olmuştur.

E) Bu sistem sayesinde paralı askerlik yaygınlaşmış ve profesyonel ordular kurulmuştur.

Sevgili öğrenciler, bu soruda Orta Çağ Türk devletlerinin askerî dehasını yansıtan "Onlu Sistem" hakkında doğru bilgiyi bulmamız isteniyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:

• A) Bu sistem sadece barış zamanında uygulanmış, savaşta farklı bir düzen kullanılmıştır.

  Bu ifade yanlıştır. Onlu Sistem, Türk ordularının hem barış hem de savaş zamanında disiplinli, düzenli ve hızlı bir şekilde hareket etmesini sağlamak amacıyla kurulmuştur. Savaş anında da aynı sistemle komuta ve kontrol sağlanmıştır. Bu sistem sayesinde ordu, her an savaşa hazır bir yapıya sahip olmuştur.

• B) İlk olarak Hun Hükümdarı Mete Han tarafından askerî bir reform olarak uygulanmıştır.

  Bu ifade doğrudur. Tarihî kaynaklar, MÖ 3. yüzyılda Büyük Hun Devleti Hükümdarı Mete Han'ın, ordusunu onluk, yüzlük, binlik ve on binlik birimlere ayırarak modern anlamda ilk düzenli ordu teşkilatını kurduğunu göstermektedir. Bu sistem, sadece Türk devletleri için değil, daha sonra birçok farklı medeniyetin orduları için de örnek teşkil etmiştir.

• C) Ordu içinde dinî liderlerin askerî komuta kademesinde yer almasını sağlamıştır.

  Bu ifade yanlıştır. Onlu Sistem, tamamen askerî hiyerarşi ve sayısal düzenlemelere dayalı bir sistemdir. Komuta kademeleri, askerî yetenek ve tecrübeye göre belirlenir, dinî liderlerin doğrudan askerî komuta kademesinde yer alması gibi bir amacı veya sonucu olmamıştır. Türk devletlerinde din ve devlet işleri genellikle ayrı tutulmuştur.

• D) Sadece süvari birliklerinden oluşan bir yapıya sahip olmuştur.

  Bu ifade yanlıştır. Türk ordularının büyük bir kısmı süvari (atlı asker) birliklerinden oluşsa da, Onlu Sistem bir organizasyon biçimidir. Bu sistem, farklı türdeki birlikleri (yaya, okçu vb. eğer varsa) de içine alabilecek bir yapıdır. Önemli olan, askerlerin onar kişilik gruplar halinde teşkilatlanması ve bu grupların daha büyük birimler oluşturmasıdır. Yani, sistemin kendisi sadece süvarilere özgü değildir, ordunun genel organizasyonunu ifade eder.

• E) Bu sistem sayesinde paralı askerlik yaygınlaşmış ve profesyonel ordular kurulmuştur.

  Bu ifade yanlıştır. Onlu Sistem, genellikle "millet-ordu" anlayışını desteklemiştir; yani her Türk erkeği aynı zamanda bir askerdi ve savaş zamanında orduya katılırdı. Bu sistem, askerî disiplini ve profesyonel bir organizasyonu sağlamış olsa da, paralı askerliğin yaygınlaşmasına neden olmamıştır. Aksine, ulusal bir ordu yapısını güçlendirmiştir. Paralı askerlik, Türk devletlerinde daha sonraki dönemlerde ve farklı ihtiyaçlar doğrultusunda ortaya çıkmıştır, Onlu Sistem'in doğrudan bir sonucu değildir.

Bu analizler sonucunda, Onlu Sistem'in kökeni ve önemi hakkında en doğru bilgiyi veren seçeneğin B olduğunu görüyoruz.

Cevap B seçeneğidir.