🎓 11. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı 1. senaryo meb Test 3 - Ders Notu
Bu ders notu, 11. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğin, Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası'ndan başlayarak II. Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş Dönemi'nin ilk yıllarını kapsayan temel konuları özetlemektedir. Sınavda başarılı olman için bu konuları iyi kavramalısın.
📌 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarındaki dış politika, bağımsızlığı koruma, barışı esas alma ve gerçekçi adımlar atma üzerine kuruluydu. "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" ilkesi bu dönemin ana felsefesidir.
- Temel İlkeler: Tam bağımsızlık, akılcılık ve bilimsellik, barışçılık, yayılmacılığa karşı olma, eşitlik, karşılıklılık.
- Lozan'dan Kalan Sorunlar: Musul Sorunu (İngiltere ile), Boğazlar Sorunu (Uluslararası Komisyon'un kaldırılması), Hatay Sorunu (Fransa ile).
- Çözülen Sorunlar:
- Musul: 1926 Ankara Antlaşması ile Irak'a bırakıldı.
- Boğazlar: 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'nin tam egemenliğine geçti.
- Hatay: 1939'da referandumla Türkiye'ye katıldı (Atatürk'ün vefatından sonra).
- Uluslararası Kuruluşlara Üyelik: Milletler Cemiyeti (1932), Balkan Antantı (1934), Sadabat Paktı (1937).
💡 İpucu: Atatürk Dönemi dış politikasında, uluslararası barışı koruma ve bölgesel işbirliğini artırma çabaları ön plandadır. Özellikle Milletler Cemiyeti'ne üyelik, Türkiye'nin barışçıl politikasının bir göstergesidir.
📌 İki Savaş Arası Dönemde Dünya (1918-1939)
I. Dünya Savaşı'nın ardından dünya, ekonomik krizler, siyasi istikrarsızlıklar ve yeni ideolojilerin yükselişiyle çalkantılı bir süreç yaşadı. Bu dönem, II. Dünya Savaşı'nın zeminini hazırladı.
- 1929 Dünya Ekonomik Krizi (Büyük Buhran): ABD'de başlayıp tüm dünyayı etkileyen ekonomik krizdir.
- Nedenleri: Aşırı üretim, spekülasyon, bankacılık sistemindeki sorunlar.
- Sonuçları: İşsizlik, yoksulluk, devlet müdahalesinin artması, totaliter rejimlerin güçlenmesi.
- Totaliter Rejimler: Demokrasiye karşı çıkan, tek parti ve lider egemenliğine dayalı yönetimlerdir.
- Faşizm (İtalya): Benito Mussolini önderliğinde, milliyetçi, yayılmacı ve otoriter bir ideolojidir.
- Nazizm (Almanya): Adolf Hitler önderliğinde, ırkçı, yayılmacı ve anti-demokratik bir ideolojidir.
- Komünizm (SSCB): Josef Stalin döneminde tek parti diktatörlüğüne dönüşmüştür.
- Uzak Doğu'da Japonya: Ekonomik gücünü artırarak yayılmacı bir politika izledi, Mançurya'yı işgal etti.
⚠️ Dikkat: 1929 Krizi ve totaliter rejimlerin yükselişi, II. Dünya Savaşı'nın en önemli nedenlerindendir. Bu rejimler, uluslararası barışı tehdit eden saldırgan politikalar izlemişlerdir.
📌 II. Dünya Savaşı (1939-1945)
Tarihin en yıkıcı savaşlarından biri olan II. Dünya Savaşı, milyonlarca insanın hayatına mal olmuş ve dünya düzenini kökten değiştirmiştir.
- Nedenleri:
- Versay Antlaşması'nın ağır şartları ve Almanya'daki revizyonist politikalar.
- Yayılmacı totaliter rejimlerin (Almanya, İtalya, Japonya) saldırgan politikaları.
- Milletler Cemiyeti'nin yetersiz kalması.
- Silahlanma yarışı.
- Savaşan Taraflar:
- Mihver Devletler: Almanya, İtalya, Japonya.
- Müttefik Devletler: İngiltere, Fransa, ABD, SSCB, Çin.
- Savaşın Başlaması: Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'yı işgaliyle başladı.
- Önemli Gelişmeler:
- Almanya'nın Avrupa'yı işgali (Blitzkrieg - Yıldırım Savaşı).
- Japonya'nın Pearl Harbor saldırısı (ABD'nin savaşa girmesi).
- Stalingrad Muharebesi (Doğu Cephesi'nde dönüm noktası).
- Normandiya Çıkarması (Batı Cephesi'nin açılması).
- Hiroşima ve Nagazaki'ye atom bombası atılması (Japonya'nın teslim olması).
- Türkiye'nin Durumu: Savaş boyunca tarafsız kalmaya çalıştı. Savaşın sonlarına doğru, Birleşmiş Milletler'e üye olabilmek için Mihver Devletlere savaş ilan etti.
- Savaşın Sonuçları:
- Milyonlarca insan öldü, büyük yıkımlar yaşandı.
- Birleşmiş Milletler (BM) kuruldu.
- ABD ve SSCB süper güç olarak ortaya çıktı, Soğuk Savaş dönemi başladı.
- Sömürgecilik sona erdi, yeni devletler kuruldu.
💡 İpucu: II. Dünya Savaşı'nın nedenleri ve sonuçları arasındaki bağlantıları iyi kurmak, konuyu daha iyi anlamanı sağlar. Özellikle savaşın dünya siyaseti üzerindeki etkileri çok önemlidir.
📌 Soğuk Savaş Dönemi (Başlangıcı) (1945-1991)
II. Dünya Savaşı'nın ardından ABD ve SSCB liderliğinde iki farklı ideoloji ve ekonomik sistemin karşı karşıya geldiği, doğrudan sıcak çatışmanın yaşanmadığı ancak gerilimin yüksek olduğu döneme Soğuk Savaş denir.
- Soğuk Savaş'ın Tanımı: İki süper gücün (ABD ve SSCB) nükleer silahlanma yarışı içinde, ideolojik, ekonomik ve askeri bloklar oluşturarak birbirlerine karşı dolaylı mücadele ettikleri dönemdir.
- Doğu Bloku (SSCB Liderliğinde): Komünist rejimleri destekleyen, Varşova Paktı (askeri), Kominform (siyasi) ve Comecon (ekonomik) gibi yapılarla örgütlenen bloktur.
- Batı Bloku (ABD Liderliğinde): Demokrasi ve serbest piyasa ekonomisini savunan, NATO (askeri) gibi yapılarla örgütlenen bloktur.
- ABD'nin Stratejileri:
- Truman Doktrini (1947): Komünizmin yayılmasını engellemeyi amaçlayan askeri ve ekonomik yardımlar (özellikle Türkiye ve Yunanistan'a).
- Marshall Planı (1947): Avrupa ülkelerinin ekonomik olarak kalkınmasını ve SSCB etkisinden uzak tutulmasını hedefleyen ekonomik yardım programı.
- Önemli Krizler:
- Berlin Ablukası (1948-1949): SSCB'nin Batı Berlin'i abluka altına alması, Batılı devletlerin hava köprüsü kurması.
- Kore Savaşı (1950-1953): Komünist Kuzey Kore ile ABD destekli Güney Kore arasında yaşanan ve Soğuk Savaş'ın ilk sıcak çatışması olan savaş. Türkiye, BM gücü olarak bu savaşa katıldı.
- Türkiye'nin NATO'ya Girişi (1952): Komünist tehdide karşı Batı Bloku'nda yer alma isteği ve Kore Savaşı'ndaki başarısıyla NATO'ya kabul edildi.
⚠️ Dikkat: Soğuk Savaş'ın başlangıcında ABD ve SSCB'nin birbirlerine karşı geliştirdikleri politikalar (Truman Doktrini, Marshall Planı, Kominform) ve kurdukları askeri ittifaklar (NATO, Varşova Paktı) çok önemlidir. Türkiye'nin bu dönemdeki konumu da sınavda sıkça sorulabilir.
