19. yüzyılda Osmanlı Devleti, başta Rusya olmak üzere Avrupalı büyük güçlerin yayılmacı politikaları ve "Şark Meselesi" çerçevesinde toprak bütünlüğüne yönelik tehditlerle karşı karşıya kalmıştır. Bu tehditler, devletin iç dinamiklerini de etkileyerek zayıflamasına yol açmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılda karşı karşıya kaldığı dış tehditlerden biri olarak gösterilemez?
A) Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası
B) İngiltere'nin Ortadoğu üzerindeki nüfuzunu artırma çabaları
C) Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımının azınlıklar üzerindeki etkisi
D) Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Balkanlar'daki yayılmacı emelleri
E) Osmanlı Devleti'nin Batı tarzı eğitim kurumlarını yaygınlaştırması
Sevgili öğrenciler, bu soru 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin karşı karşıya kaldığı zorlukları ve bu zorlukların niteliğini anlamamızı istiyor. Özellikle "dış tehdit" kavramına odaklanmamız gerekiyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası: Bu, 19. yüzyıl boyunca Osmanlı Devleti için en büyük ve sürekli dış tehditlerden biriydi. Rusya, Karadeniz ve Boğazlar üzerinden Akdeniz'e inerek küresel güç olma hedefini gerçekleştirmeye çalışıyordu. Bu politika, Osmanlı toprak bütünlüğünü doğrudan tehdit eden birçok savaşa ve antlaşmaya yol açmıştır. Dolayısıyla bu bir dış tehdittir.
- B) İngiltere'nin Ortadoğu üzerindeki nüfuzunu artırma çabaları: İngiltere, özellikle Hindistan yolu üzerindeki stratejik önemi nedeniyle Ortadoğu'ya büyük ilgi duyuyordu. Süveyş Kanalı'nın açılmasıyla bu ilgi daha da arttı. İngiltere'nin bölgedeki ekonomik ve siyasi nüfuzunu artırma çabaları, Osmanlı Devleti'nin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü dolaylı yoldan tehdit eden bir dış faktördü. Dolayısıyla bu bir dış tehdittir.
- C) Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımının azınlıklar üzerindeki etkisi: Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik akımı, çok uluslu bir imparatorluk olan Osmanlı Devleti'nin bünyesindeki Sırp, Yunan, Bulgar gibi azınlıkları etkilemiş ve bağımsızlık isyanlarına yol açmıştır. Bu isyanlar genellikle Avrupalı büyük güçler tarafından desteklenmiş, Osmanlı Devleti'nin toprak kaybetmesine neden olmuştur. Akımın kendisi dışarıdan gelmiş ve iç dinamikleri etkileyerek devleti zayıflatmıştır. Dolayısıyla bu da bir dış tehdit olarak kabul edilir.
- D) Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Balkanlar'daki yayılmacı emelleri: Avusturya-Macaristan İmparatorluğu da 19. yüzyılda Balkanlar'da Osmanlı Devleti'nin toprakları üzerinde yayılmacı politikalar izlemiştir. Özellikle Bosna-Hersek gibi bölgeler üzerindeki emelleri, Osmanlı Devleti için ciddi bir dış tehdit oluşturmuştur. Dolayısıyla bu bir dış tehdittir.
- E) Osmanlı Devleti'nin Batı tarzı eğitim kurumlarını yaygınlaştırması: Bu seçenek, Osmanlı Devleti'nin karşı karşıya kaldığı dış tehditlere bir "tepki" olarak ortaya çıkan bir "iç reform" hareketidir. Osmanlı Devleti, Batı'nın bilim ve teknolojideki ilerlemesini yakalamak, ordusunu ve bürokrasisini modernleştirmek amacıyla Batı tarzı okullar açmıştır. Bu, devleti zayıflatan bir tehdit değil, aksine devleti güçlendirme ve ayakta tutma çabasıdır. Dolayısıyla bu bir dış tehdit olarak gösterilemez.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Osmanlı Devleti'nin Batı tarzı eğitim kurumlarını yaygınlaştırması, dış tehditlerden biri değil, bu tehditlere karşı geliştirilen bir iç modernleşme ve güçlenme çabasıdır.
Cevap E seçeneğidir.
