Osmanlı Devleti'nin $19$. yüzyılda karşı karşıya kaldığı dış tehditler, devletin varlığını sürdürmek için farklı stratejiler geliştirmesine neden olmuştur. Bu stratejilerden biri de "denge politikası" olarak adlandırılır.
Aşağıdaki gelişmelerden hangisi, Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığını tehdit eden dış unsurlara karşı uyguladığı denge politikasının bir sonucu olarak değerlendirilemez?
A) Kırım Savaşı'nda İngiltere ve Fransa'nın desteğinin alınması.
B) Londra ve Paris Konferansları'nda büyük devletlerin garantörlüğünün kabul edilmesi.
C) Berlin Antlaşması'nda bazı Balkan topraklarının kaybedilmesi.
D) Boğazlar Sorunu'nda Rusya'ya karşı diğer Avrupalı devletlerle iş birliği yapılması.
E) Mısır Sorunu'nda Mehmet Ali Paşa'ya karşı Avrupalı devletlerin desteğinin aranması.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılda uyguladığı "denge politikası" kavramını ve bu politikanın sonuçlarını anlamamız isteniyor. Denge politikası, Osmanlı Devleti'nin zayıfladığı bir dönemde, büyük Avrupa devletlerinin (İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya vb.) kendi aralarındaki çıkar çatışmalarından faydalanarak varlığını sürdürme çabasıdır. Yani, bir devletin tehdidine karşı diğer devletlerden destek almak veya devletlerarası rekabeti kendi lehine kullanmaktır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kırım Savaşı'nda İngiltere ve Fransa'nın desteğinin alınması: Kırım Savaşı (1853-1856), Rusya'nın Osmanlı Devleti üzerindeki emellerine karşı İngiltere ve Fransa'nın Osmanlı'ya destek vermesiyle gerçekleşmiştir. Osmanlı Devleti, Rusya'ya karşı tek başına direnemeyeceğini bildiği için bu iki büyük Avrupa devletinin desteğini almıştır. Bu durum, denge politikasının tipik bir örneğidir.
- B) Londra ve Paris Konferansları'nda büyük devletlerin garantörlüğünün kabul edilmesi: Özellikle Kırım Savaşı sonrası toplanan Paris Konferansı'nda (1856), Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin garantisi altına alınmıştır. Bu, Osmanlı'nın varlığını sürdürmek için uluslararası destek arayışının ve denge politikasının bir sonucudur.
- C) Berlin Antlaşması'nda bazı Balkan topraklarının kaybedilmesi: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Osmanlı Devleti yenilmiş ve ağır şartlar içeren Ayastefanos Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma, Rusya'nın Balkanlar'daki etkisini çok artırdığı için diğer Avrupa devletlerinin tepkisini çekmiş ve Berlin Kongresi toplanmıştır. Berlin Antlaşması (1878) ile Ayastefanos'un bazı maddeleri hafifletilse de, Osmanlı Devleti Sırbistan, Karadağ, Romanya gibi topraklarını kaybetmiş, Bosna-Hersek Avusturya-Macaristan yönetimine bırakılmış ve Kars, Ardahan, Batum Rusya'ya verilmiştir. Bu durum, Osmanlı Devleti'nin bir savaşı kaybetmesi ve büyük devletlerin kendi çıkarları doğrultusunda Osmanlı toprakları üzerinde karar alması sonucunda gerçekleşen bir toprak kaybıdır. Denge politikası, genellikle toprak bütünlüğünü korumaya yönelik bir stratejidir; ancak bu olayda Osmanlı, bir yenilgi sonrası büyük devletlerin dayattığı şartları kabul etmek zorunda kalmıştır. Dolayısıyla bu, denge politikasının başarılı bir uygulaması veya doğrudan bir sonucu değil, daha ziyade bir yenilginin ve büyük devletlerin müdahalesinin getirdiği bir kayıptır.
- D) Boğazlar Sorunu'nda Rusya'ya karşı diğer Avrupalı devletlerle iş birliği yapılması: Rusya'nın Boğazlar üzerindeki emelleri, İngiltere ve Fransa gibi devletlerin Akdeniz'deki çıkarlarıyla çatışıyordu. Osmanlı Devleti, Boğazlar üzerindeki egemenliğini korumak için Rusya'ya karşı bu devletlerle iş birliği yapmıştır. Bu da denge politikasının önemli bir göstergesidir.
- E) Mısır Sorunu'nda Mehmet Ali Paşa'ya karşı Avrupalı devletlerin desteğinin aranması: 1830'lu yıllarda Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa'nın isyanı, Osmanlı Devleti'nin varlığını ciddi şekilde tehdit etmiştir. Osmanlı, bu iç sorunu çözmek için önce Rusya'dan (Hünkar İskelesi Antlaşması), daha sonra ise İngiltere ve diğer Avrupa devletlerinden (Londra Antlaşması) destek almıştır. Bu da denge politikasının bir yansımasıdır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, A, B, D ve E seçenekleri Osmanlı Devleti'nin dış tehditlere karşı denge politikasını uygulayarak varlığını sürdürme çabalarını göstermektedir. Ancak C seçeneğindeki Berlin Antlaşması ile yaşanan toprak kayıpları, Osmanlı'nın bir savaş yenilgisi sonrası büyük devletlerin dayattığı şartları kabul etmek zorunda kalmasının bir sonucudur; bu, denge politikasının başarılı bir uygulaması olarak değil, bir zayıflık ve yenilginin sonucu olarak değerlendirilir.
Cevap C seçeneğidir.
