🎓 11. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 3 - Ders Notu
Bu ders notu, 11. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı sınavının 4. senaryosu olan Test 3'te karşılaşabileceğin temel konuları kapsamaktadır. Özellikle I. Dünya Savaşı'ndan Milli Mücadele'nin önemli adımlarına kadar olan süreci sade bir dille özetleyeceğiz.
📌 I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti
I. Dünya Savaşı (1914-1918), dünya siyasi haritasını derinden etkileyen ve Osmanlı Devleti için sonun başlangıcı olan büyük bir çatışmadır.
- Savaşın Genel Nedenleri: Sanayi İnkılabı'nın getirdiği hammadde ve pazar arayışı, sömürgecilik yarışı, silahlanma ve bloklaşmalar (İtilaf ve İttifak Devletleri), milliyetçilik akımı.
- Osmanlı'nın Savaşa Girişi: İttihat ve Terakki'nin Alman hayranlığı, kaybedilen toprakları geri alma isteği, kapitülasyonlardan kurtulma amacı. Almanya'dan alınan Goben ve Breslau gemilerinin (Yavuz ve Midilli) Karadeniz'de Rus limanlarını bombalamasıyla Osmanlı savaşa girdi.
- Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler:
- Taarruz (Saldırı) Cepheleri: Kafkas (Enver Paşa, Sarıkamış faciası, Rusya'dan toprak alma amacı), Kanal (Süveyş Kanalı'nı ele geçirme, İngiltere'nin sömürge yollarını kesme amacı).
- Savunma Cepheleri: Çanakkale (İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u ele geçirme, Rusya'ya yardım götürme amacı. Mustafa Kemal'in yıldızının parladığı cephe, savaşın süresini uzattı), Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin.
- Yardım Cepheleri: Galiçya, Romanya, Makedonya (Müttefiklere yardım amacıyla).
- Savaşın Sonuçları: İmparatorluklar (Osmanlı, Avusturya-Macaristan, Rus, Alman) yıkıldı. Yeni devletler kuruldu. Milletler Cemiyeti kuruldu. Sömürgecilik yerini manda ve himaye sistemine bıraktı.
💡 İpucu: Çanakkale Cephesi'nin kazanılması, Mustafa Kemal'in Milli Mücadele'deki liderliğini pekiştiren önemli bir adımdır.
📌 Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekildiği ve fiilen sona erdiğini gösteren bir antlaşmadır.
- Önemi: Osmanlı Devleti adına Bahriye Nazırı Rauf Orbay tarafından imzalandı. Osmanlı'nın fiilen sona erdiğini gösterir.
- Kilit Maddeler:
- Madde 7: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti. (İşgallere hukuki zemin hazırladı).
- Madde 24: Doğu Anadolu'daki altı vilayette (Vilayet-i Sitte: Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas, Bitlis) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri buraları işgal edebilecekti. (Doğu'da bir Ermeni devleti kurma amacı taşıyordu).
- Sonuçları: Antlaşma sonrası Anadolu hızla işgal edilmeye başlandı. Türk halkı işgallere karşı direniş cemiyetleri kurarak veya Kuvâ-yi Milliye birlikleriyle tepki gösterdi.
⚠️ Dikkat: Mondros Ateşkesi, Osmanlı Devleti'ni hukuken değil, fiilen sona erdirmiştir. Hukuken sona ermesi Sevr Antlaşması ile, tamamen sona ermesi ise saltanatın kaldırılmasıyladır.
📌 Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919)
I. Dünya Savaşı'nı bitiren barış antlaşmalarının taslaklarının hazırlandığı ve savaş sonrası dünya düzeninin şekillendiği konferanstır.
- Amacı: Savaşın galipleri olan İtilaf Devletleri'nin, mağlup devletlerle yapılacak barış antlaşmalarının esaslarını belirlemek.
- Önemli Kararlar:
- Milletler Cemiyeti'nin kurulması kararı alındı.
- Sömürgecilik yerini "manda ve himaye" sistemine bıraktı. (Aslında sömürgeciliğin farklı bir adıydı).
- İzmir ve çevresinin İtalya yerine Yunanistan'a verilmesi kararı alındı. Bu durum, İtilaf Devletleri arasındaki ilk görüş ayrılığının yaşanmasına neden oldu.
📌 Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve Önemli Adımlar
Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışıyla başlayan ve Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini örgütlediği dönemdir.
- Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): İstanbul Hükümeti tarafından Anadolu'daki karışıklıkları önlemek üzere 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirildi. Ancak amacı Milli Mücadele'yi başlatmaktı.
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): Milli Mücadele'nin ilk genelgesidir. İşgallere karşı protesto mitingleri düzenlenmesini, ancak azınlıklara zarar verilmemesini istedi. Milli bilinci uyandırmayı amaçladı.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi belirlendi. "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ifadesiyle milli egemenliğe vurgu yapıldı. Temsil Heyeti'nin kurulması fikri ortaya atıldı.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Bölgesel bir kongre olmasına rağmen ulusal kararlar alındı.
- Manda ve himaye reddedildi.
- Kuvâ-yi Milliye'yi etkin, milli iradeyi egemen kılmak esastır.
- Geçici bir hükümet kurma fikri ortaya çıktı.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Bütün yurdu temsil eden tek ulusal kongredir.
- Tüm yararlı cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi.
- Manda ve himaye kesin olarak reddedildi.
- Temsil Heyeti tüm yurdu temsil eder hale getirildi ve başkanı Mustafa Kemal oldu.
- İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı (Milli Mücadele'nin sesini duyurmak için).
- Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): Temsil Heyeti (Mustafa Kemal) ile İstanbul Hükümeti (Salih Paşa) arasında yapılan ilk resmi görüşmedir. İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanımış oldu.
- Misak-ı Millî (Milli Yemin) (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen, Türk vatanının sınırlarını çizen ve bağımsızlık ilkelerini belirleyen kararlardır. İstanbul'un işgaline neden oldu.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılışı (23 Nisan 1920): İstanbul'un işgal edilmesi ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Ankara'da olağanüstü yetkilerle yeni bir meclis açıldı. Milli egemenliğe dayalı yeni Türk Devleti'nin temelleri atıldı.
📝 Unutma: Milli Mücadele'nin her adımı, bağımsızlık ve milli egemenlik ilkesi etrafında şekillenmiştir.
📌 Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920)
I. Dünya Savaşı'nın ardından İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında imzalanmak istenen ancak yürürlüğe girmeyen bir barış antlaşmasıdır.
- Önemi: Osmanlı Devleti'ni tamamen yok etmeyi amaçlayan, ağır hükümler içeren bir antlaşmadır.
- Geçersizliği: Türk halkı ve TBMM tarafından reddedildi. Osmanlı Mebusan Meclisi kapalı olduğu için hukuken onaylanmamış ve hiçbir zaman yürürlüğe girmemiştir. "Ölü doğmuş" bir antlaşmadır.
⚠️ Dikkat: Sevr Antlaşması, Milli Mücadele'nin haklılığını ve gerekliliğini bir kez daha ortaya koymuştur.
