🎓 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo meb Test 3 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları özetlemektedir. Özellikle Atatürk dönemi Türk dış politikası, II. Dünya Savaşı'na giden süreç ve çok partili hayata geçiş denemeleri üzerinde durulacaktır.
📌 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)
Atatürk döneminde Türkiye, bağımsızlığını korumak, Misakımillî sınırlarını güvence altına almak ve bölgesel barışı sağlamak amacıyla aktif bir dış politika izlemiştir. Bu dönemde Lozan Antlaşması'ndan kalan sorunlar çözülmeye çalışılmış ve dünya barışına katkıda bulunacak adımlar atılmıştır.
- Lozan'dan Kalan Sorunlar:
- Musul Sorunu: İngiltere ile yaşanmış, Milletler Cemiyeti'ne taşınmış ve 1926 Ankara Antlaşması ile çözülmüştür. Musul, Irak'a bırakılmıştır.
- Boğazlar Sorunu: Lozan'da Boğazlar Komisyonu'nun varlığı ve silahsızlandırılmış olması Türkiye'nin egemenliğini kısıtlıyordu. 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'nin tam egemenliği sağlanmıştır.
- Dış Borçlar Sorunu: Osmanlı'dan kalan borçlar konusunda Fransa ile sorunlar yaşanmış, 1933'te yapılan anlaşmayla taksitlendirilerek ödenmiştir.
- Nüfus Mübadelesi: Türkiye ile Yunanistan arasında, Batı Trakya Türkleri ile İstanbul Rumları hariç, karşılıklı nüfus değişimi yapılmıştır.
- Hatay Sorunu: Fransa'nın Suriye'den çekilmesiyle Hatay'ın statüsü belirsizleşmiş, Türkiye'nin yoğun çabaları sonucunda 1939'da anavatana katılmıştır.
- Barışçı Politikalar ve Kurumlar:
- Milletler Cemiyeti'ne Üyelik (1932): Türkiye, dünya barışına katkı sağlamak amacıyla bu uluslararası kuruluşa üye olmuştur.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanmış, batı sınırlarının güvenliği amaçlanmıştır.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanmış, doğu sınırlarının güvenliği amaçlanmıştır.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Boğazlar üzerindeki tam egemenliğimizi sağlayan önemli bir başarıdır.
💡 İpucu: Atatürk'ün dış politikası, "Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesine dayanır ve yayılmacı değil, barışçı ve bağımsızlıkçı bir karakter taşır.
📌 II. Dünya Savaşı'na Giden Süreç ve Türkiye'nin Tutumu
1930'lu yılların ortalarından itibaren dünyada savaş rüzgarları esmeye başlamış, Türkiye bu süreçte denge politikası izleyerek ülkeyi savaştan uzak tutmaya çalışmıştır.
- Savaş Öncesi Gelişmeler:
- Almanya, İtalya ve Japonya'nın yayılmacı ve saldırgan politikaları (Mihver Devletler).
- Milletler Cemiyeti'nin etkisiz kalması ve büyük devletlerin uzlaşmacı tutumu (yatıştırma politikası).
- İspanya İç Savaşı, Habeşistan'ın işgali gibi bölgesel çatışmalar.
- Türkiye'nin Savaş Karşısındaki Tutumu:
- Denge Politikası: Türkiye, hem Müttefik Devletler (İngiltere, Fransa) hem de Mihver Devletler (Almanya, İtalya) ile iyi ilişkiler kurarak tarafsız kalmaya çalışmıştır.
- Askeri Hazırlıklar: Olası bir savaşa karşı ordunun güçlendirilmesi ve savunma tedbirlerinin artırılması.
- İttifak Arayışları: İngiltere ve Fransa ile 1939'da imzalanan Karşılıklı Yardım Antlaşması gibi diplomatik adımlar.
- Savaşın Türkiye Üzerindeki Etkileri:
- Ekonomik Sıkıntılar: Savaşın getirdiği maliyetler, üretimde düşüş, karaborsacılık ve enflasyon yaşanmıştır. Varlık Vergisi ve Milli Korunma Kanunu gibi uygulamalar hayata geçirilmiştir.
- Sosyal Etkiler: Kıtlık endişesi, karne uygulamaları, erkek nüfusun askere alınmasıyla işgücü kaybı.
- Siyasi Sonuçlar: Türkiye, savaşın sonlarına doğru Müttefik Devletler yanında yer almış ve Birleşmiş Milletler'e üye olmuştur. Bu durum, çok partili hayata geçiş sürecini hızlandırmıştır.
⚠️ Dikkat: Türkiye, II. Dünya Savaşı'na fiilen asker göndererek katılmamış ancak savaşın ekonomik ve sosyal etkilerini derinden hissetmiştir.
📌 Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri (Atatürk Dönemi)
Türkiye'de demokrasiyi güçlendirmek amacıyla Atatürk döneminde iki önemli çok partili hayata geçiş denemesi yapılmıştır. Bu denemeler, farklı görüşlerin mecliste temsil edilmesi ve denetim mekanizmasının oluşturulması amacını taşımıştır.
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924):
- Kurucuları: Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele, Rauf Orbay gibi önemli komutanlar ve siyasetçiler.
- Amacı: Cumhuriyet Halk Fırkası'na alternatif oluşturarak denetim sağlamak, liberal ekonomiyi savunmak.
- Sonuç: Kısa süre sonra Şeyh Sait İsyanı ile ilişkilendirilerek kapatılmıştır. Laikliğe aykırı eylemlere zemin hazırladığı gerekçesiyle kapatılması, çok partili hayata geçişin henüz uygun olmadığını göstermiştir.
- Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930):
- Kurucusu: Fethi Okyar (Atatürk'ün isteği ve denetimiyle kurulmuştur).
- Amacı: Ekonomik krizin etkilerini hafifletmek, hükümeti denetlemek ve liberal ekonomiyi savunmak.
- Sonuç: Kısa sürede rejim karşıtlarının ve laiklik ilkesine muhalif grupların toplandığı bir platform haline gelmiştir. Bu durum üzerine Fethi Okyar tarafından kendiliğinden kapatılmıştır. Menemen Olayı bu kapatılma kararının ardından yaşanmıştır.
💡 İpucu: Bu denemelerin başarısız olması, o dönemin toplumsal ve siyasal koşullarının henüz çok partili demokrasi için tam olarak hazır olmadığını göstermiştir. Ancak Atatürk'ün demokrasiye olan inancının bir göstergesidir.
