Soru:
II. Dünya Savaşı sonrası dönemde Türkiye, dış politikasında önemli bir yön değişikliğine giderek geleneksel tarafsızlık ve denge politikasından uzaklaşmış, Batı Bloku'na yakınlaşma eğilimi göstermiştir. Bu yön değişikliği, Soğuk Savaş'ın başlamasıyla birlikte küresel güç dengelerinin yeniden şekillenmesinin bir sonucudur.
Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'nin bu dönemde Batı Bloku'na yakınlaşmasının temel nedenleri arasında gösterilemez?
A) Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin Türkiye'den Doğu Anadolu'da toprak ve Boğazlar üzerinde üs taleplerinde bulunması.
B) Türkiye'nin savaş sonrası ekonomik kalkınma ve modernleşme çabaları için Batı'nın mali ve teknik desteğine ihtiyaç duyması.
C) Kore Savaşı'na asker göndererek Batı ittifakına katılma arzusunu ve kararlılığını göstermesi.
D) Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde daimi üye olarak veto hakkı elde etme amacı taşıması.
E) Amerika Birleşik Devletleri'nin Truman Doktrini ve Marshall Planı aracılığıyla sunduğu güvenlik ve ekonomik yardım olanakları.
Doğru Cevap: D
✍️ Çözüm:Türkiye'nin II. Dünya Savaşı sonrası Batı Bloku'na yakınlaşmasının temel nedenleri ve bu yakınlaşmanın süreçleri 12. Sınıf İnkılap Tarihi müfredatının önemli konularındandır. Şıkları tek tek değerlendirelim:
- A) Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin Türkiye'den Doğu Anadolu'da toprak ve Boğazlar üzerinde üs taleplerinde bulunması: Bu madde, Türkiye'nin Batı'ya yönelmesindeki en kritik ve acil nedenlerden biridir. SSCB'nin $1945$ yılında Türkiye'ye nota vererek Kars ve Ardahan'ı geri istemesi, ayrıca Boğazlar üzerinde ortak savunma ve üs talebinde bulunması, Türkiye'nin ulusal güvenliğini doğrudan tehdit etmiştir. Bu tehdit, Türkiye'yi Amerika Birleşik Devletleri ve Batı Avrupa ülkeleriyle işbirliği arayışına itmiştir. Dolayısıyla bu, temel bir nedendir.
- B) Türkiye'nin savaş sonrası ekonomik kalkınma ve modernleşme çabaları için Batı'nın mali ve teknik desteğine ihtiyaç duyması: II. Dünya Savaşı'nın getirdiği ekonomik yük, Türkiye'yi büyük bir açmazın içine sokmuştu. Savaş sonrası yeniden yapılanma ve kalkınma hamleleri için ciddi mali kaynaklara ve teknolojiye ihtiyaç duyuluyordu. Batı ülkeleri, özellikle ABD, bu dönemde ekonomik yardım programları sunmaktaydı. Türkiye, bu destekleri alabilmek için Batı Bloku ile ilişkilerini güçlendirme yoluna gitmiştir. Bu da temel bir nedendir.
- C) Kore Savaşı'na asker göndererek Batı ittifakına katılma arzusunu ve kararlılığını göstermesi: Kore Savaşı ($1950$-$1953$), Soğuk Savaş'ın ilk sıcak çatışmasıydı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin çağrısı üzerine Türkiye'nin Kore'ye asker göndermesi, Batı Bloku'na, özellikle de Amerika Birleşik Devletleri'ne, komünizmle mücadeledeki kararlılığını ve Batı ittifakına katılma arzusunu göstermek için atılmış önemli bir adımdı. Bu eylem, Türkiye'nin $1952$ yılında NATO'ya kabul edilmesinde etkili olmuştur. Bu durum, yakınlaşmanın bir sonucundan ziyade, yakınlaşma arzusunun ve Batı'ya girme çabasının bir göstergesi ve dolayısıyla bir "neden" olarak kabul edilebilir.
- D) Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde daimi üye olarak veto hakkı elde etme amacı taşıması: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki daimi üyelik ve veto hakkı, II. Dünya Savaşı'nın galip büyük güçleri olan Çin, Fransa, Rusya Federasyonu (SSCB'nin ardılı), Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri'ne ait bir ayrıcalıktır. Türkiye'nin böyle bir amacı bulunmamaktaydı ve Batı Bloku'na yakınlaşmasının doğrudan bir nedeni de olamazdı. Bu, Türkiye'nin dış politika hedefleri arasında yer almayan, tamamen farklı bir konudur. Bu nedenle, bu madde temel nedenler arasında gösterilemez.
- E) Amerika Birleşik Devletleri'nin Truman Doktrini ve Marshall Planı aracılığıyla sunduğu güvenlik ve ekonomik yardım olanakları: $1947$ yılında ilan edilen Truman Doktrini, özellikle Türkiye ve Yunanistan'ın Sovyet tehdidine karşı korunması amacıyla askeri ve ekonomik yardım sağlamayı öngörüyordu. Aynı yıl devreye giren Marshall Planı ise Avrupa ülkelerinin savaş sonrası ekonomik toparlanmasını hedefleyen geniş kapsamlı bir ekonomik yardım programıydı. Türkiye, her iki programdan da yararlanarak hem güvenliğini artırmış hem de ekonomik destek almıştır. Bu doktrin ve planlar, Türkiye'nin Batı Bloku'na yönelmesinde belirleyici rol oynamıştır. Dolayısıyla bu da temel bir nedendir.
Yukarıdaki değerlendirmeler ışığında, Türkiye'nin Batı Bloku'na yakınlaşmasının temel nedenleri arasında gösterilemeyecek olan seçenek D'dir.
