15. yüzyıl-17. yüzyıl felsefesi, Skolastik düşüncenin etkisinden sıyrılarak insanı, doğayı ve evreni yeniden yorumlama çabası içine girmiştir. Bu dönemde akıl, deney ve gözlem ön plana çıkmış, felsefe ve bilim alanında önemli dönüşümler yaşanmıştır. Bilimsel yöntem arayışları hız kazanmış, evrenin mekanik bir düzen içinde işlediği fikri yaygınlaşmıştır.
Bu dönem felsefesinin temel nitelikleri arasında aşağıdakilerden hangisi sayılamaz?
A) Bilim ve felsefenin birbirinden bağımsızlaşmaya başlaması
B) İnsanın merkeze alınarak bireysel düşüncenin önemsenmesi
C) Deney ve gözleme dayalı bilginin değerinin artması
D) Dogmatik düşüncenin sorgulanması ve eleştirel aklın kullanılması
E) Teolojik açıklamaların bilimsel bilginin tek kaynağı olarak görülmesi
Sevgili öğrenciler, bu soru 15. yüzyıl-17. yüzyıl felsefesinin temel özelliklerini anlamamızı istiyor. Bu dönem, Orta Çağ'ın Skolastik düşüncesinden uzaklaşarak insanı, doğayı ve evreni yeni bir bakış açısıyla ele aldığı, akıl, deney ve gözlemin önem kazandığı bir geçiş ve dönüşüm çağıdır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bilim ve felsefenin birbirinden bağımsızlaşmaya başlaması: Bu dönem, bilimsel yöntemlerin geliştiği ve bilimin felsefeden ayrı bir disiplin olarak kendi yolunu çizmeye başladığı bir zamandır. Metinde de "felsefe ve bilim alanında önemli dönüşümler yaşanmıştır" ve "bilimsel yöntem arayışları hız kazanmış" ifadeleri bu durumu destekler. Dolayısıyla bu, dönemin bir özelliğidir.
- B) İnsanın merkeze alınarak bireysel düşüncenin önemsenmesi: Rönesans ve Hümanizm akımlarıyla birlikte insan, evrenin merkezine yerleştirilmiş, bireysel akıl ve düşünce büyük değer kazanmıştır. Metinde geçen "insanı... yeniden yorumlama çabası içine girmiştir" ifadesi bu durumu açıkça gösterir. Bu da dönemin temel niteliklerinden biridir.
- C) Deney ve gözleme dayalı bilginin değerinin artması: Bilimsel devrimin temellerinin atıldığı bu dönemde, bilginin sadece akıl yürütmeyle değil, aynı zamanda deney ve gözlemle elde edilmesi gerektiği fikri yaygınlaşmıştır. Soru metninde "akıl, deney ve gözlem ön plana çıkmış" denilerek bu durum vurgulanmıştır. Bu da dönemin önemli bir özelliğidir.
- D) Dogmatik düşüncenin sorgulanması ve eleştirel aklın kullanılması: Skolastik düşüncenin etkisinden sıyrılma çabası, yerleşik ve sorgulanmayan (dogmatik) inançların eleştirel akıl süzgecinden geçirilmesi anlamına gelir. Bu dönem, otoriteye dayalı bilginin yerine sorgulayıcı ve eleştirel bir yaklaşımı benimsemiştir. Bu da dönemin bir niteliğidir.
- E) Teolojik açıklamaların bilimsel bilginin tek kaynağı olarak görülmesi: Tam aksine, bu dönemde teolojik (dini) açıklamaların bilimsel bilginin tek kaynağı olma ayrıcalığı sorgulanmaya başlanmış, akıl, deney ve gözlem gibi yeni bilgi kaynakları ön plana çıkmıştır. Evrenin "mekanik bir düzen içinde işlediği fikri" de dini açıklamalardan ziyade bilimsel gözlemlere dayanma eğilimini gösterir. Bu ifade, dönemin felsefesinin temel niteliklerinden biri değildir; aksine, bu dönemde aşılmaya çalışılan bir yaklaşımdır.
Bu analizlere göre, teolojik açıklamaların bilimsel bilginin tek kaynağı olarak görülmesi, 15-17. yüzyıl felsefesinin temel nitelikleri arasında sayılamaz. Çünkü bu dönem, bilim ve felsefeyi dini dogmalardan bağımsızlaştırmaya çalışmıştır.
Cevap E seçeneğidir.
