Baskın bir alel ile birlikte bulunduğunda fenotipte etkisini gösteremeyen, ancak homozigot durumda olduğunda etkisini gösterebilen genlere ne ad verilir?
A) Dominant gen B) Çekinik (Resesif) gen C) Eş baskın gen D) Çok alellilik E) Bağlı gen
Adım 1: Soruyu Anlayalım
Soru, bir genin fenotip (canlının dış görünüşü veya özelliği) üzerindeki etkisini ne zaman gösterip ne zaman gösteremediğini tanımlıyor. İki anahtar durum belirtilmiş:
Baskın bir alel ile birlikteyken etkisini gösterememesi.
Homozigot durumdayken (yani iki kopyasının da aynı olması durumunda) etkisini gösterebilmesi.
Adım 2: Genetik Terimleri İnceleyelim
Genetikte, bir karakterin ortaya çıkışını belirleyen gen formlarına "alel" denir. Bu alellerin birbirleriyle olan etkileşimleri, fenotipin nasıl ortaya çıkacağını belirler. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
A) Dominant (Baskın) gen: Bir karakterin ortaya çıkmasını sağlayan ve hem homozigot (iki aynı alel, örneğin AA) hem de heterozigot (iki farklı alel, örneğin Aa) durumda etkisini gösteren aleldir. Yani, baskın bir alel varken, çekinik alelin etkisi gizlenir.
B) Çekinik (Resesif) gen: Bir karakterin ortaya çıkmasını sağlayan, ancak baskın bir alel ile birlikte bulunduğunda (heterozigot durumda, örneğin Aa) etkisini gösteremeyen aleldir. Etkisini ancak homozigot durumda (iki çekinik alelin bir araya gelmesiyle, örneğin aa) gösterebilir. Soruda verilen tanım tam olarak budur. Örneğin, insanlarda mavi göz rengi çekinik bir özelliktir; bir kişinin mavi gözlü olabilmesi için her iki alelinin de mavi göz rengi için çekinik olması gerekir.
C) Eş baskın gen: İki farklı alelin heterozigot durumda (örneğin AB kan grubu) birbirleri üzerinde baskınlık kurmayıp, her ikisinin de fenotipte tam ve ayrı ayrı etkisini göstermesidir. Ortaya çıkan fenotip, her iki alelin de özelliklerini taşır.
D) Çok alellilik: Bir karakterin kalıtımından sorumlu ikiden fazla alelin popülasyonda bulunması durumudur. Örneğin, insanlardaki kan grupları (A, B, 0 alelleri). Bu, bir alelin nasıl etki gösterdiğiyle ilgili değil, bir gen için kaç farklı alel tipi olduğuyla ilgilidir.
E) Bağlı gen: Aynı kromozom üzerinde bulunan genlerdir. Bu genler genellikle birlikte kalıtılırlar. Bu da bir alelin fenotipte nasıl etki gösterdiğiyle ilgili bir tanım değildir.
Adım 3: Tanımı Doğru Seçenekle Eşleştirelim
Soruda bahsedilen "baskın bir alel ile birlikte bulunduğunda fenotipte etkisini gösteremeyen, ancak homozigot durumda olduğunda etkisini gösterebilen gen" tanımı, doğrudan çekinik (resesif) gen tanımına uymaktadır.
