Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için genetikle ilgili temel kavramları hatırlayalım:
- Genotip: Bir bireyin genetik yapısıdır. Genler harflerle temsil edilir.
- Fenotip: Bir bireyin genotipinin dışa yansıyan, gözlemlenebilir özellikleridir (örneğin, saç rengi, göz rengi, boy uzunluğu).
- Baskın (Dominant) Gen: Genellikle büyük harfle ($A$) gösterilir. Bu gen, tek bir kopyası bile olsa fenotipte kendi özelliğini gösterir ve çekinik genin etkisini maskeler.
- Çekinik (Resesif) Gen: Genellikle küçük harfle ($a$) gösterilir. Bu genin özelliği, ancak bireyde iki kopyası birden bulunduğunda ve baskın gen olmadığında fenotipte ortaya çıkar. Yani, çekinik özelliği görebilmek için bireyin genotipinin homozigot çekinik olması gerekir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) $AA$: Bu genotip, iki adet baskın alel içerir. Baskın alel ($A$) olduğu için birey fenotipinde baskın özelliği gösterir.
- B) $Aa$: Bu genotip, bir baskın alel ($A$) ve bir çekinik alel ($a$) içerir. Baskın alel ($A$) var olduğu için, çekinik alelin ($a$) etkisi maskelenir ve birey fenotipinde yine baskın özelliği gösterir.
- C) $aa$: Bu genotip, iki adet çekinik alel içerir. Bireyde baskın alel ($A$) bulunmadığı için, çekinik alellerin ($a$) özelliği maskelenemez ve birey fenotipinde çekinik özelliği gösterir. Bu durum, çekinik özelliğin her zaman fenotipte görüldüğü tek genotiptir.
- D) $X^A X^a$: Bu genotip, X'e bağlı kalıtımda dişi bir bireyi temsil eder. $X^A$ baskın aleli, $X^a$ ise çekinik aleli gösterir. Baskın alel ($X^A$) bulunduğu için, birey fenotipinde baskın özelliği gösterir.
- E) $X^A Y$: Bu genotip, X'e bağlı kalıtımda erkek bir bireyi temsil eder. Erkeklerde tek bir X kromozomu bulunur. $X^A$ baskın aleli olduğu için, birey fenotipinde baskın özelliği gösterir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, bir bireyin fenotipinde her zaman çekinik özelliği gösterebilmesi için genotipinde sadece çekinik alellerin bulunması, yani homozigot çekinik ($aa$) olması gerekir.
Cevap C seçeneğidir.
