"Su, 100°C'de kaynar ve 0°C'de donar. Bu, deniz seviyesindeki standart atmosfer basıncı için geçerli bir fiziksel kuraldır."
Bu cümlelerde dil hangi işlevde kullanılmıştır?
A) Şiirsel işlev
B) Göndergesel işlev
C) Kanalı kontrol işlevi
D) Alıcıyı harekete geçirme işlevi
Sevgili öğrenciler, dilin farklı işlevlerini anlamak, bir metnin amacını ve ilettiği mesajı doğru kavramak için çok önemlidir. Bu soruda verilen cümledeki dilin işlevini adım adım inceleyelim:
-
Cümleyi Anlayalım: "Su, 100°C'de kaynar ve 0°C'de donar. Bu, deniz seviyesindeki standart atmosfer basıncı için geçerli bir fiziksel kuraldır." Bu cümle, suyun fiziksel özellikleriyle ilgili nesnel ve doğrulanabilir bilgiler vermektedir. Yani, gerçek dünyadaki bir olguyu, bir fiziksel kuralı açıklamaktadır.
-
Göndergesel (Bilgi Verici) İşlev: Dilin, nesnel gerçekliği, olayları, olguları veya bilgileri aktarmak için kullanıldığı işlevdir. Amaç, alıcıya herhangi bir yorum katmadan, tarafsız bir şekilde bilgi vermektir. Bilimsel metinler, haberler ve ders kitapları bu işlevi yoğun olarak kullanır.
-
Şiirsel (Sanatsal) İşlev: Dilin, mesajın biçimine, estetiğine, sesine ve ritmine odaklanarak kullanıldığı işlevdir. Edebi metinlerde, şiirlerde ve sanatsal ifadelerde görülür.
-
Kanalı Kontrol (Fatik) İşlev: İletişim kanalının açık olup olmadığını kontrol etmek, sürdürmek veya sonlandırmak için kullanılan işlevdir. "Alo?", "Beni duyuyor musun?", "Anlaşıldı mı?" gibi ifadeler bu işlevde kullanılır.
-
Alıcıyı Harekete Geçirme (Emredici) İşlev: Dilin, alıcıyı bir eyleme yönlendirmek, onu etkilemek veya bir şeyi yapmaya ikna etmek için kullanıldığı işlevdir. Emirler, ricalar, reklamlar ve uyarılar bu işlevi taşır.
-
Cümlemizi İşlevlerle Karşılaştıralım: Verilen cümle, suyun kaynama ve donma noktaları hakkında nesnel bir bilgi sunmaktadır. Bu bilgi, bilimsel bir gerçektir ve kişisel duygu, yorum veya estetik kaygı içermez. Cümlenin amacı, dinleyiciyi veya okuyucuyu bilgilendirmektir. Herhangi bir duygu ifadesi, kanal kontrolü veya bir eyleme yönlendirme amacı taşımamaktadır. Bu durum, dilin göndergesel işlevinin tanımıyla birebir örtüşmektedir.
-
A) Şiirsel işlev neden yanlış? Cümlede edebi bir anlatım, söz sanatları veya estetik bir kaygı bulunmamaktadır. Bu nedenle doğru değildir.
-
C) Kanalı kontrol işlevi neden yanlış? Cümle, iletişim kanalının açık olup olmadığını sorgulamıyor veya iletişimi sürdürmeye çalışmıyor. Bu nedenle doğru değildir.
-
D) Alıcıyı harekete geçirme işlevi neden yanlış? Cümle, alıcıyı herhangi bir eyleme yönlendirmiyor, bir emir veya rica içermiyor. Bu nedenle doğru değildir.
Yukarıdaki analizler ışığında, verilen cümledeki dilin temel görevi, nesnel bir bilgiyi aktarmak ve gerçekliğe gönderme yapmaktır.
Cevap B seçeneğidir.
