"İstanbul'un fethi, 29 Mayıs 1453 tarihinde Osmanlı Padişahı II. Mehmed komutasındaki birliklerin şehri almasıyla gerçekleşmiştir. Bu olay, Orta Çağ'ın sonu Yeni Çağ'ın başlangıcı kabul edilir."
Bu metin için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Edebi bir metindir çünkü tarihi bir konuyu işlemektedir.
B) Öğretici bir metindir çünkü nesnel bilgiler vermektedir.
C) Sanatsal bir metindir çünkü okuyucuda heyecan uyandırmaktadır.
D) Öznel bir metindir çünkü yazarın duygularını yansıtmaktadır.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen metnin hangi türde olduğunu anlamamız isteniyor. Metni dikkatlice okuyup özelliklerini inceleyerek doğru cevabı bulalım.
- Öncelikle verilen metni tekrar okuyalım: "İstanbul'un fethi, 29 Mayıs 1453 tarihinde Osmanlı Padişahı II. Mehmed komutasındaki birliklerin şehri almasıyla gerçekleşmiştir. Bu olay, Orta Çağ'ın sonu Yeni Çağ'ın başlangıcı kabul edilir."
- Bu metinde, İstanbul'un fethiyle ilgili kesin bir tarih (29 Mayıs 1453), olayın kahramanı (II. Mehmed) ve olayın sonuçları (Orta Çağ'ın sonu, Yeni Çağ'ın başlangıcı) gibi bilgiler verilmektedir.
- Verilen bu bilgiler, kişisel yorum veya duygu içermeyen, herkes tarafından kabul gören, kanıtlanabilir ve doğru bilgilerdir. Yani bu bilgiler nesneldir.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Edebi bir metindir çünkü tarihi bir konuyu işlemektedir. Edebi metinler genellikle duygu, düşünce ve hayal gücünü ön plana çıkarır, estetik bir kaygı taşır. Metnimiz tarihi bir konuyu işlese de, bunu edebi bir üslupla değil, bilgi verme amacıyla yapmıştır. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Öğretici bir metindir çünkü nesnel bilgiler vermektedir. Öğretici metinler, okuyucuya bilgi vermek, bir konuyu açıklamak veya öğretmek amacıyla yazılır. Bu tür metinlerde genellikle nesnel ifadeler kullanılır. Metnimiz de İstanbul'un fethi hakkında kesin ve nesnel bilgiler verdiği için öğretici bir metindir. Bu seçeneğin doğru olma ihtimali çok yüksektir.
- C) Sanatsal bir metindir çünkü okuyucuda heyecan uyandırmaktadır. Sanatsal metinler, estetik bir amaç güder ve okuyucuda farklı duygular uyandırabilir. Ancak metnimizdeki dil, sanatsal bir kaygı taşımaktan ziyade, doğrudan bilgi vermeye yöneliktir. Bir metnin heyecan uyandırması onu doğrudan sanatsal yapmaz. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Öznel bir metindir çünkü yazarın duygularını yansıtmaktadır. Öznel metinler, yazarın kişisel görüşlerini, duygularını ve yorumlarını içerir. Metnimizde "bence", "çok güzeldi", "harikaydı" gibi yazarın kişisel duygularını yansıtan hiçbir ifade bulunmamaktadır. Tamamen tarafsız ve kanıtlanabilir bilgiler sunulmuştur. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
- Yukarıdaki incelemeler sonucunda, verilen metnin temel amacının bilgi vermek ve açıklama yapmak olduğunu, bunu da nesnel ifadelerle yaptığını görüyoruz. Bu özellikler, öğretici metinlerin en belirgin özellikleridir.
Cevap B seçeneğidir.
