🎓 Türklerin tarih boyunca kullandığı takvimler ve özellikleri Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, Türklerin tarih boyunca kullandığı başlıca takvimleri, bu takvimlerin temel özelliklerini ve kullanım amaçlarını sade bir dille özetlemektedir. Testinizde karşılaşacağınız temel kavramları ve önemli bilgileri burada bulabilirsiniz.
📌 12 Hayvanlı Türk Takvimi
Türklerin İslamiyet öncesi dönemde kullandığı ilk takvimdir. Güneş yılı esaslı bir takvim olup, her yıla bir hayvan adı verilmesiyle bilinir.
- Esas: Güneş yılı esaslıdır (yaklaşık 365 gün 5 saat).
- Dönem: İslamiyet öncesi Türk devletleri (Göktürkler, Uygurlar vb.) tarafından kullanılmıştır.
- Yapı: 12 yıllık döngülerden oluşur. Her yıla bir hayvan adı verilir (Sıçan, Öküz, Kaplan, Tavşan, Ejder, Yılan, At, Koyun, Maymun, Tavuk, Köpek, Domuz).
- Başlangıç: Belirli bir başlangıç tarihi yoktur, her 12 yılın sonunda döngü tekrar eder.
- Kullanım Alanı: Avcılık, hayvancılık, tarım gibi günlük hayatın yanı sıra, bazı tarihi olayların tarihlendirilmesinde de kullanılmıştır.
💡 İpucu: Bu takvim, Türklerin göçebe yaşam tarzına ve doğayla iç içe olmalarına uygun bir yapıya sahiptir. Güneş esaslı olması, onun mevsimlerle uyumlu olmasını sağlamıştır.
📌 Hicri Takvim
İslam dünyasının kullandığı ay yılı esaslı takvimdir. Türkler, İslamiyet'i kabul ettikten sonra bu takvimi resmi ve dini işlerinde kullanmaya başlamışlardır.
- Esas: Ay yılı esaslıdır (yaklaşık 354 gün).
- Başlangıç: Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicret ettiği M.S. 622 yılı esas alınır.
- Yapı: 12 aydan oluşur ve aylar 29 veya 30 gündür.
- Kullanım: Türk-İslam devletleri (Karahanlılar, Gazneliler, Selçuklular, Osmanlılar) tarafından dini bayramlar, oruç gibi ibadetlerin belirlenmesinde ve resmi yazışmalarda kullanılmıştır.
- Fark: Güneş yılı ile arasında yaklaşık 11 günlük bir fark olduğu için, mevsimler her yıl farklı aylara denk gelir.
⚠️ Dikkat: Hicri takvim, ay esaslı olduğu için Miladi takvime göre daha kısa bir yıldır ve bu nedenle dini günler her yıl 10-11 gün önce gelir. Bu durum, mevsimlerin takvimde sabit kalmamasına yol açar.
📌 Celali Takvim
Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah döneminde, mali işlerde yaşanan karışıklıkları gidermek amacıyla hazırlatılan güneş yılı esaslı bir takvimdir.
- Esas: Güneş yılı esaslıdır (yaklaşık 365 gün 6 saat).
- Hazırlanışı: Ömer Hayyam başkanlığındaki bir heyet tarafından hazırlanmıştır.
- Başlangıç: M.S. 1079 yılı, yani Sultan Melikşah'ın tahta çıkış tarihi esas alınmıştır.
- Kullanım: Büyük Selçuklu Devleti'nde özellikle mali ve tarımsal faaliyetlerin düzenlenmesinde kullanılmıştır. Halk arasında kullanımı yaygın değildir.
- Özellik: Günümüzdeki Miladi takvime oldukça yakın bir hassasiyete sahiptir.
💡 İpucu: Celali Takvim'in amacı, Hicri Takvim'in ay esaslı olmasından kaynaklanan mali ve tarımsal hesaplama zorluklarını aşmaktı. Bu da takvimin güneş esaslı olmasının temel nedenidir.
📌 Rumi Takvim
Osmanlı Devleti'nde mali işlerde kullanılmak üzere geliştirilmiş, Hicri Takvim'in ay esaslı olmasından kaynaklanan sorunları çözmeyi hedefleyen güneş yılı esaslı bir takvimdir.
- Esas: Güneş yılı esaslıdır (yaklaşık 365 gün 6 saat).
- Geliştirilişi: 17. yüzyıldan itibaren mali işlerde kullanılmaya başlanmış, 1840 yılında resmi olarak kabul edilmiştir.
- Başlangıç: Hicri takvim gibi M.S. 622 yılını başlangıç olarak kabul eder, ancak ilerleyişi güneş yılına göredir.
- Kullanım: Osmanlı Devleti'nde ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında özellikle maliye, vergi toplama ve resmi yazışmalarda kullanılmıştır.
- Fark: Miladi takvimle arasında sadece başlangıç yılı farkı vardır (Rumi 622'den başlar, Miladi 1'den). Yıl uzunlukları aynıdır.
⚠️ Dikkat: Rumi Takvim, Hicri Takvim'in başlangıç yılını (Hicret) alsa da, ilerleyişi güneş yılına göredir. Bu, onun mali işlerde daha pratik olmasını sağlamıştır. Örneğin, tarım vergileri mevsimlere göre daha düzenli toplanabilmiştir.
📌 Miladi Takvim
Günümüzde Türkiye Cumhuriyeti dahil dünyanın büyük bir çoğunluğu tarafından kullanılan, güneş yılı esaslı takvimdir.
- Esas: Güneş yılı esaslıdır (yaklaşık 365 gün 6 saat).
- Köken: Roma İmparatorluğu döneminde Julius Caesar tarafından geliştirilen Jülyen Takvimi'ne dayanır. Papa XIII. Gregorius tarafından 1582'de yapılan reformlarla son halini almıştır (Gregoryen Takvimi).
- Başlangıç: Hz. İsa'nın doğumunu (M.S. 1) başlangıç olarak kabul eder.
- Kabulü: Türkiye Cumhuriyeti'nde 1 Ocak 1926 tarihinden itibaren resmi olarak kullanılmaya başlanmıştır.
- Özellik: Dünya genelinde en yaygın kullanılan takvimdir. Bilimsel ve uluslararası ilişkilerde standarttır.
📝 Ek Bilgi: Türkiye'nin Miladi Takvim'e geçişi, uluslararası ilişkileri kolaylaştırmak ve batı dünyasıyla uyumu sağlamak amacıyla yapılmış önemli bir reformdur. Böylece, farklı takvimlerden kaynaklanan karışıklıklar giderilmiştir.
