Fotosentez, bitkilerin güneş ışığı enerjisini kullanarak karbondioksit ve suyu glikoz (besin) ve oksijene dönüştürdüğü hayati bir süreçtir. Verilen denklem bu süreci özetler:
$6CO_2 + 6H_2O \rightarrow C_6H_{12}O_6 + 6O_2$
- Bu denklemde sol taraftaki maddeler (karbondioksit ve su) tepkimeye giren maddelerdir (reaktanlar). Sağ taraftaki maddeler (glikoz ve oksijen) ise tepkime sonucunda oluşan ürünlerdir.
- Soru, fotosentez sırasında açığa çıkan oksijen gazının ($O_2$) kaynağını sormaktadır. Bunun için reaktanlardaki oksijen atomlarının ürünlerdeki yerini anlamamız gerekir.
- Karbondioksit ($CO_2$): Karbondioksit molekülündeki karbon atomları ($C$) ve oksijen atomları ($O$) glikoz ($C_6H_{12}O_6$) molekülünün yapısına katılır. Yani, karbondioksitin oksijenleri glikozun yapısındaki oksijenleri oluşturur.
- Su ($H_2O$): Su molekülündeki hidrojen atomları ($H$) glikoz ($C_6H_{12}O_6$) molekülünün yapısına katılır. Su molekülündeki oksijen atomları ($O$) ise serbest bırakılarak atmosfere oksijen gazı ($O_2$) olarak verilir. Bu olaya fotoliz (suyun ışık enerjisiyle parçalanması) denir.
- Bu bilgi, bilimsel deneylerle (örneğin, izotop işaretleme teknikleriyle) kanıtlanmıştır. Deneyler, fotosentezde açığa çıkan oksijenin tamamen sudan geldiğini göstermiştir.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Karbondioksit: Karbondioksitin oksijen atomları glikozun yapısına katılır, oksijen gazının kaynağı değildir.
- B) Glikoz: Glikoz bir üründür, oksijen gazının kaynağı olamaz.
- C) Su: Suyun parçalanmasıyla açığa çıkan oksijen atomları, oksijen gazını ($O_2$) oluşturur. Bu nedenle oksijen gazının kaynağı sudur.
- D) Klorofil: Klorofil, fotosentezde ışık enerjisini emen bir pigmenttir. Bir reaktan veya ürün değildir, dolayısıyla oksijen gazının kaynağı olamaz.
Cevap C seçeneğidir.
