10. "Dolaylı tümleçler cümlede yüklemin anlamını yer, yön ve bulunma bakımından tamamlarlar."
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç yüklemin yöneldiği yeri tamamlamaktadır?
A) Ağaçlar rüzgarda sallanıyor.
B) Çiçekleri vazoya koydu.
C) Mağazadan alışveriş yaptı.
D) Misafirler salonda oturuyor.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, dolaylı tümlecin temel görevlerinden biri olan "yüklemin yöneldiği yeri tamamlama" özelliğini bulmamız isteniyor. Dolaylı tümleçler, yüklemin anlamını yer, yön ve bulunma bakımından tamamlayan ögelerdir. Özellikle "yönelme" durumu, dolaylı tümlecin "-e / -a" hal ekini almasıyla gerçekleşir ve yüklemin "nereye?", "kime?", "neye?" sorularına cevap verir.
- Öncelikle, dolaylı tümlecin görevlerini hatırlayalım:
- Yer: Yüklemin gerçekleştiği yeri bildirir. (Nerede? -de/-da)
- Yön: Yüklemin yöneldiği yeri bildirir. (Nereye? -e/-a)
- Bulunma: Yüklemin gerçekleştiği yeri veya üzerinde bulunulan durumu bildirir. (Nereden? -den/-dan)
- Soru bizden dolaylı tümlecin yüklemin yöneldiği yeri tamamladığı cümleyi bulmamızı istiyor. Bu da dolaylı tümlecin "-e / -a" hal ekini alması gerektiği anlamına gelir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Ağaçlar rüzgarda sallanıyor.
- Yüklem: sallanıyor
- Nerede sallanıyor? rüzgarda
- "Rüzgarda" sözcüğü "-da" hal ekini almıştır ve yüklemin gerçekleştiği bulunma durumunu bildirmektedir. Bu, yönelme durumu değildir.
- B) Çiçekleri vazoya koydu.
- Yüklem: koydu
- Nereye koydu? vazoya
- "Vazoya" sözcüğü "-ya" (kaynaştırma harfi ile birlikte "-a") hal ekini almıştır ve yüklemin yöneldiği yeri bildirmektedir. Bu, tam da aradığımız özelliktir.
- C) Mağazadan alışveriş yaptı.
- Yüklem: yaptı (alışveriş yaptı birleşik fiil olarak da düşünülebilir)
- Nereden alışveriş yaptı? mağazadan
- "Mağazadan" sözcüğü "-dan" hal ekini almıştır ve yüklemin gerçekleştiği ayrılma durumunu bildirmektedir. Bu, yönelme durumu değildir.
- D) Misafirler salonda oturuyor.
- Yüklem: oturuyor
- Nerede oturuyor? salonda
- "Salonda" sözcüğü "-da" hal ekini almıştır ve yüklemin gerçekleştiği bulunma durumunu bildirmektedir. Bu, yönelme durumu değildir.
- Görüldüğü gibi, sadece B seçeneğindeki "vazoya" sözcüğü, "-e / -a" hal ekini alarak yüklemin yöneldiği yeri belirtmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
