Bir öğrenci: "Felsefe dersini geçemezsem bursumu kaybederim. Bursumu kaybedersem okulu bırakmak zorunda kalırım. Okulu bırakmak zorunda kalırsam hayatım mahvolur. O halde felsefe dersini geçemezsem hayatım mahvolur."
Bu argüman aşağıdaki akıl yürütme biçimlerinden hangisine örnektir?
Sevgili öğrencim, bu tür mantık soruları, düşünme biçimlerimizi anlamak için çok önemlidir. Gelin, bu argümanı adım adım inceleyelim:
Argümanı Anlayalım: Öğrencinin ifadesi, bir dizi "eğer... o zaman..." şeklindeki koşullu önermelerden oluşuyor. Bir olayın gerçekleşmesinin, başka bir olayın gerçekleşmesine yol açtığını ve bu zincirin sonunda istenmeyen bir sonuca ulaşıldığını belirtiyor.
Argümanı mantıksal sembollerle ifade edersek:
1. Eğer Felsefe dersini geçemezsem (P), o zaman bursumu kaybederim (Q). (P → Q)
2. Eğer bursumu kaybedersem (Q), o zaman okulu bırakmak zorunda kalırım (R). (Q → R)
3. Eğer okulu bırakmak zorunda kalırsam (R), o zaman hayatım mahvolur (S). (R → S)
Sonuç: O halde eğer Felsefe dersini geçemezsem (P), o zaman hayatım mahvolur (S). (P → S)
Bu yapı, bir zincirleme reaksiyon gibidir; ilk koşul gerçekleşirse, sonuca kadar tüm adımlar birbirini takip eder.
Seçenekleri İnceleyelim:
A) Tümevarım: Tek tek gözlemlerden veya özel durumlardan yola çıkarak genel bir sonuca ulaşma biçimidir. Sonuç, öncüllerden daha geniş kapsamlıdır ve kesinlik taşımaz, olasılıklıdır. Örneğin, "Gördüğüm tüm kuğular beyazdır, o halde tüm kuğular beyazdır." Bu argüman bu yapıya uymuyor.
B) Tümdengelim: Genel bir önermeden veya kuraldan yola çıkarak özel bir sonuca ulaşma biçimidir. Sonuç, öncüllerde zaten örtük olarak bulunur ve öncüller doğruysa sonuç da kesinlikle doğrudur. Örneğin, "Tüm insanlar ölümlüdür. Sokrates bir insandır. O halde Sokrates ölümlüdür." Bu argüman da bu yapıya uymuyor, çünkü burada bir dizi koşullu önerme birbirine bağlanıyor.
C) Analoji (Benzeşim): İki farklı şey arasındaki benzerliklerden yola çıkarak, birinde bulunan bir özelliğin diğerinde de bulunabileceği sonucuna varma biçimidir. Örneğin, "Dünya'da yaşam varsa, Mars'ta da olabilir çünkü ikisi de gezegendir ve bazı benzer özelliklere sahiptir." Bu argüman da benzeşim kurmuyor.
D) Hipotezsel Kıyas (Koşullu Kıyas veya Zincirleme Kıyas): Bir dizi koşullu önermenin (eğer... o zaman...) birbirine bağlanmasıyla oluşan bir akıl yürütme biçimidir. İlk önermenin sonucu, ikinci önermenin koşulu olur ve bu böyle devam eder. Genel yapısı şöyledir: "Eğer P ise Q'dur. Eğer Q ise R'dir. O halde eğer P ise R'dir." Öğrencinin argümanı tam olarak bu yapıya uymaktadır. Birden fazla koşullu önerme art arda gelerek bir zincir oluşturmuştur.
Neden Hipotezsel Kıyas? Öğrencinin argümanı, "eğer Felsefe dersini geçemezsem" koşuluyla başlayan ve "hayatım mahvolur" sonucuna ulaşan bir dizi koşullu bağlantı kurar. Her bir "eğer" cümlesi, bir önceki cümlenin sonucuna dayanır ve bir sonraki cümlenin koşulunu oluşturur. Bu, hipotezsel kıyasın tipik bir örneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
