6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde istek kipi eki yanlış kullanılmıştır?
A) Yarın sizi ziyaret edeyim.
B) Bu konuyu tartışalım.
C) Sen de bizimle gelsin.
D) Hafta sonu pikniğe gidelim.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiil kiplerinden biri olan istek kipinin hangi cümlede yanlış kullanıldığını bulmamız isteniyor. İstek kipi, bir dileği, isteği veya öneriyi ifade etmek için kullanılır. Genellikle -a / -e ekini alır ve şahıs ekleriyle birleşir.
- İstek kipinin temel ekleri şahıslara göre şöyledir:
- Ben: -ayım / -eyim
- Biz: -alım / -elim
- Diğer şahıslar (sen, o, siz, onlar) için doğrudan istek kipi eki bulunmaz veya modern Türkçede pek kullanılmaz. Bu şahıslar için genellikle emir kipi veya başka yapılar kullanılır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın sizi ziyaret edeyim.
- Buradaki fiil "edeyim"dir. "Etmek" fiiline "-e" (istek kipi eki) ve "-yim" (1. tekil şahıs eki) ekleri gelmiştir. "Ben ziyaret edeyim" anlamındadır. Bu, doğru bir istek kipi kullanımıdır.
- B) Bu konuyu tartışalım.
- Buradaki fiil "tartışalım"dır. "Tartışmak" fiiline "-a" (istek kipi eki) ve "-lım" (1. çoğul şahıs eki) ekleri gelmiştir. "Biz tartışalım" anlamındadır. Bu da doğru bir istek kipi kullanımıdır.
- C) Sen de bizimle gelsin.
- Buradaki fiil "gelsin"dir. "Gelmek" fiiline "-sin" eki gelmiştir. "-sin" eki, emir kipinin 3. tekil şahıs ekidir (O gelsin). Cümlede ise özne "Sen" (2. tekil şahıs) olarak belirtilmiştir. "Sen" öznesiyle emir kipi kullanıldığında fiil "Gel!" şeklinde olur (ek almaz). Eğer "Sen" öznesiyle istek kipi kullanılmak istenseydi (ki modern Türkçede pek kullanılmaz), "gelesin" şeklinde olurdu. Dolayısıyla, "gelsin" fiili hem istek kipi değildir (emir kipidir) hem de "Sen" öznesiyle uyumlu değildir. Bu cümlede istek kipi eki yanlış kullanılmıştır.
- D) Hafta sonu pikniğe gidelim.
- Buradaki fiil "gidelim"dir. "Gitmek" fiiline "-e" (istek kipi eki) ve "-lim" (1. çoğul şahıs eki) ekleri gelmiştir. "Biz gidelim" anlamındadır. Bu da doğru bir istek kipi kullanımıdır.
Gördüğümüz gibi, C seçeneğindeki "gelsin" fiili istek kipi değil, emir kipidir ve özneyle de uyumsuzdur. Bu nedenle istek kipi eki yanlış kullanılmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
