1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem yapım eki hem çekim eki almış bir sözcük vardır?
A) Evden yeni çıktım.
B) Kitaplığı düzenledim.
C) Güzel bir şarkı söyledi.
D) Hızlı koşan at kazandı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, hem yapım eki hem de çekim eki almış bir sözcüğü bulmamız isteniyor. Öncelikle bu eklerin ne anlama geldiğini hatırlayalım:
- Yapım Eki: Bir sözcüğün anlamını veya türünü değiştiren eklerdir. Yeni bir sözcük türetirler. (Örnek: göz -> gözlük, gel -> geliş)
- Çekim Eki: Sözcüğün anlamını veya türünü değiştirmeyen, sadece cümledeki görevini, zamanını, aitliğini vb. belirten eklerdir. (Örnek: ev -> evler, gel -> geldim)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Evden yeni çıktım.
- Evden: "Ev" (kök) + "-den" (ayrılma hali eki, çekim eki). Sadece çekim eki almıştır.
- yeni: Ek almamıştır.
- çıktım: "Çık-" (kök) + "-tı" (görülen geçmiş zaman eki, çekim eki) + "-m" (1. tekil şahıs eki, çekim eki). Sadece çekim ekleri almıştır.
- Bu cümlede hem yapım hem çekim eki almış bir sözcük yoktur.
- B) Kitaplığı düzenledim.
- Kitaplığı: "Kitap" (kök) + "-lık" (isimden isim yapım eki, "kitaplık" sözcüğünü türetir) + "-ı" (belirtme hali eki, çekim eki). İşte burada hem yapım eki (-lık) hem de çekim eki (-ı) almış bir sözcük bulduk!
- düzenledim: "Düzen" (kök) + "-le-" (isimden fiil yapım eki, "düzenle-" fiilini türetir) + "-di" (görülen geçmiş zaman eki, çekim eki) + "-m" (1. tekil şahıs eki, çekim eki). Bu sözcük de hem yapım eki (-le-) hem de çekim ekleri (-di, -m) almıştır.
- Bu cümlede birden fazla sözcükte hem yapım hem çekim eki bulunmaktadır.
- C) Güzel bir şarkı söyledi.
- Güzel: Ek almamıştır.
- bir: Ek almamıştır.
- şarkı: Ek almamıştır.
- söyledi: "Söyle-" (kök) + "-di" (görülen geçmiş zaman eki, çekim eki). Sadece çekim eki almıştır.
- Bu cümlede hem yapım hem çekim eki almış bir sözcük yoktur.
- D) Hızlı koşan at kazandı.
- Hızlı: "Hız" (kök) + "-lı" (isimden isim yapım eki, "hızlı" sözcüğünü türetir). Sadece yapım eki almıştır.
- koşan: "Koş-" (kök) + "-an" (sıfat fiil eki, yapım eki). Sadece yapım eki almıştır.
- at: Ek almamıştır.
- kazandı: "Kazan-" (kök) + "-dı" (görülen geçmiş zaman eki, çekim eki). Sadece çekim eki almıştır.
- Bu cümlede hem yapım hem çekim eki almış bir sözcük yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, B seçeneğindeki "kitaplığı" ve "düzenledim" sözcüklerinin her ikisinin de hem yapım eki hem de çekim eki aldığını görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
