🎓 Kesme işareti (') nedir ve nerelerde kullanılır Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, kesme işaretinin (') ne olduğunu, hangi durumlarda kullanıldığını ve hangi durumlarda kullanılmadığını sade bir dille açıklamaktadır. Testi çözerken karşılaşacağın konulara ışık tutacaktır.
📌 Kesme İşareti Nedir?
Kesme işareti ('), Türkçede özel adlara gelen bazı ekleri ayırmak, kısaltmalara ve sayılara gelen ekleri belirtmek gibi çeşitli görevleri olan önemli bir noktalama işaretidir. Cümle içinde anlam karışıklığını önler ve yazım kurallarına uygunluğu sağlar.
- Temel amacı, özel adlara gelen çekim eklerini ayırarak kelimenin kökünü ve ekini net bir şekilde göstermektir.
- Bazı kısaltmaların ve sayıların sonuna gelen eklerin doğru okunmasını ve anlaşılmasını kolaylaştırır.
📌 Kesme İşaretinin Kullanım Alanları
Kesme işareti, özellikle özel adlarla ilgili durumlarda ve bazı özel ifadelerde karşımıza çıkar. İşte en yaygın kullanım alanları:
- **Özel Adlara Gelen Çekim Ekleri:** Kişi adları, yer adları, kurum adları (belirli istisnalar hariç), unvanlar, din ve mitoloji adları gibi özel adlara gelen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için kullanılır.
- **Örnekler:** Ahmet'in, Türkiye'ye, Ankara'da, TDK'nin, Ayşe'yle, Fatih Sultan Mehmet'e, Avrupa Birliği'ne.
- **Kısaltmalara Gelen Ekler:** Büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
- **Örnekler:** TBMM'ye, PTT'den, ABD'de, TV'nin.
- **Sayı ve Tarihlere Gelen Ekler:** Sayılara, belirli tarihlere ve saatlere gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
- **Örnekler:** 1990'da, 8'inci madde, 15.30'da, 29 Ekim 1923'te.
- **Harf veya Eki Vurgulama:** Bir harfin veya ekin özel olarak vurgulanması, ses değeri olarak kullanılması gerektiğinde.
- **Örnekler:** 'a'dan 'z'ye kadar, Türkçe'de -lık'la başlayan kelimeler.
💡 **İpucu:** Kesme işaretinin kullanıldığı yerlerde kelimenin özel ad olup olmadığını kontrol etmek, doğru karar vermene yardımcı olur.
📌 Kesme İşaretinin Kullanılmadığı Durumlar
Kesme işaretinin kullanımı belirli kurallara tabidir ve bazı durumlarda kesinlikle kullanılmamalıdır. Bu durumlar genellikle karıştırıldığı için dikkatli olmak önemlidir:
- **Kurum, Kuruluş, Kurul, Birleşim, Oturum ve İş Yeri Adlarına Gelen Ekler:** Bu tür adlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
- **Örnekler:** Türk Dil Kurumuna (doğru), Türkiye Büyük Millet Meclisine (doğru), Milli Eğitim Bakanlığına (doğru). (Yanlış kullanım: Türk Dil Kurumu'na)
- **Özel Adlara Gelen Yapım Ekleri ve Çoğul Ekleri (-lar/-ler) Sonrası Gelen Ekler:** Özel adlara gelen yapım ekleri ve -lar/-ler çoğul eki sonrası gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
- **Örnekler:** Türklük (yapım eki), Türkçenin (yapım eki sonrası), Ahmetler (çoğul eki), Ahmetlerin (çoğul eki sonrası). (Yanlış kullanım: Türk'lük, Türk'çenin, Ahmet'ler, Ahmet'lerin)
- **Belirli Ekler:** -gil, -ce, -li, -siz gibi bazı ekler özel adlara gelse bile kesme işaretiyle ayrılmaz.
- **Örnekler:** Ayşegil, Türkçeci, Ankaralı, Mehmetçik. (Yanlış kullanım: Ayşe'gil, Türk'çeci)
- **Sonunda 3. Tekil Şahıs İyelik Eki Bulunan Özel Adlara Gelen Ekler:** Zaten iyelik eki almış özel adlara gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
- **Örnekler:** Boğaz Köprüsü'nün (doğru), Amik Ovası'nın (doğru). (Yanlış kullanım: Boğaz Köprüsü'nün'nün) - Bu kural genellikle "Boğaz Köprüsü'ndeki" gibi kullanımlarda karıştırılır. "Boğaz Köprüsü'ndeki" doğru bir kullanımdır çünkü -ki eki iyelik ekinden sonra gelmiştir ve kesme işaretiyle ayrılır. Ancak "Kurum, kuruluş..." kuralı daha baskındır.
⚠️ **Dikkat:** Özellikle kurum adlarına ve çoğul eki (-lar/-ler) almış özel adlara gelen eklerin ayrılmaması kuralı, en sık yapılan hatalardandır. Bu iki kuralı iyi öğrenmek, testteki başarını artıracaktır.
