Sevgili öğrenciler, bu soruda bir yazarın ifadesindeki edebî sanatı bulmamız isteniyor. İfadeyi dikkatlice inceleyelim ve seçenekleri değerlendirelim.
- İfadeyi Anlayalım: Yazar, "Bu kitabın akıcılığına bayıldım; her sayfada uykuya dalmak mümkün!" diyor. İfadenin ilk kısmı ("Bu kitabın akıcılığına bayıldım") olumlu bir yargı gibi görünse de, ikinci kısmı ("her sayfada uykuya dalmak mümkün!") bu olumlu yargıyı tamamen tersine çeviriyor. Yani yazar aslında kitabın hiç de akıcı olmadığını, aksine çok sıkıcı olduğunu, hatta okurken uyku getirdiğini alaycı bir dille ifade ediyor.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Kinaye: Bir sözün hem gerçek hem de mecaz anlamını düşündürecek şekilde kullanılması, ancak asıl kastedilenin mecaz anlam olmasıdır. Genellikle bir şeyi ima etmek için kullanılır. Örneğin, "Çok zeki olduğu için bu soruyu çözemedi." cümlesinde, kişinin zeki olmadığı ima edilir. Ancak bizim örneğimizde doğrudan bir çelişki ve alay vardır.
- B) Tariz: Bir kişiye veya duruma iğneleyici, alaycı bir şekilde dokundurma, sözün tam tersini kastederek eleştirme sanatıdır. Genellikle olumsuz bir durumu olumlu gibi göstererek veya tam tersi yaparak yapılır. Yazarın ifadesinde, "akıcılığına bayıldım" diyerek aslında kitabın sıkıcılığını alaycı bir dille eleştirmesi, tariz sanatının tam karşılığıdır.
- C) Tevriye: Bir sözcüğün iki farklı anlamını (biri yakın, diğeri uzak) kullanarak, okuyucuyu veya dinleyiciyi şaşırtma, uzak anlamı kastetme sanatıdır. Örneğin, "Bu kadar letafet çünkü sende var, beyaz gerdanında bir de ben gerek." dizesindeki "ben" kelimesi hem kişi zamiri hem de vücuttaki leke anlamında kullanılmıştır. Bizim örneğimizde böyle bir durum yoktur.
- D) Mecaz-ı Mürsel: Bir sözcüğün ilgili olduğu başka bir sözcüğün yerine benzetme amacı güdülmeden kullanılmasıdır. Örneğin, "Sobayı yaktık." cümlesinde soba değil, sobanın içindeki odun veya kömür kastedilir. Bizim örneğimizde böyle bir anlam aktarımı yoktur.
- Sonuç: Yazarın ifadesi, kitabın akıcı olmadığını, aksine sıkıcı olduğunu alaycı ve iğneleyici bir şekilde dile getirdiği için "Tariz" sanatına örnektir.
Cevap B seçeneğidir.
