İkilemelerin yazımı Test 1

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme, farklı bir yapım ekiyle oluşturulmuştur?

A) Çocuk ağlaya sızlaya yataktan kalktı.
B) Gide gele yolları öğrendi.
C) Koşa koşa bahçeye indi.
D) Güle oynaya okula gittiler.

Merhaba sevgili öğrencilerim,

Bu soruda, ikilemelerin hangi yapım ekiyle oluşturulduğunu bulmamız ve aralarındaki farklılığı tespit etmemiz isteniyor. İkilemeler, anlatımı güçlendirmek, pekiştirmek veya çeşitlendirmek amacıyla iki kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan söz gruplarıdır. Genellikle zarf görevinde kullanılırlar.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Çocuk ağlaya sızlaya yataktan kalktı.
  • Buradaki ikileme "ağlaya sızlaya"dır.
  • "Ağla-" fiil köküne "-yA" (kaynaştırma harfi ile) ve "sızla-" fiil köküne "-yA" (kaynaştırma harfi ile) zarf-fiil eki gelmiştir.
  • "-A/-E" zarf-fiil eki, fiilden zarf yapan bir yapım ekidir. Fiili durum zarfına dönüştürerek "nasıl" sorusuna cevap verir.
• B) Gide gele yolları öğrendi.
  • Buradaki ikileme "gide gele"dir.
  • "Git-" fiil köküne "-e" ve "gel-" fiil köküne "-e" zarf-fiil eki gelmiştir.
  • Yine "-A/-E" zarf-fiil eki kullanılmıştır ve bu da fiilden zarf yapan bir yapım ekidir.
• C) Koşa koşa bahçeye indi.
  • Buradaki ikileme "koşa koşa"dır.
  • "Koş-" fiil köküne "-a" zarf-fiil eki gelerek tekrarlanmıştır.
  • Burada da "-A/-E" zarf-fiil eki kullanılmıştır ve bu da fiilden zarf yapan bir yapım ekidir.
• D) Güle oynaya okula gittiler.
  • Buradaki ikileme "güle oynaya"dır.
  • "Gül-" fiil köküne "-e" ve "oyna-" fiil köküne "-yA" (kaynaştırma harfi ile) zarf-fiil eki gelmiştir.
  • Yine "-A/-E" zarf-fiil eki kullanılmıştır.

Gördüğümüz gibi, tüm seçeneklerdeki ikilemeler "-A/-E" zarf-fiil ekiyle oluşturulmuştur. Zarf-fiil ekleri, fiilleri zarf görevinde kullanılan kelimelere dönüştürdüğü için "fiilden zarf yapım eki" olarak kabul edilirler. Bu durumda, ilk bakışta tüm seçeneklerin aynı yapım ekiyle oluşturulduğu düşünülebilir.

Ancak, Türkçede bazı ikilemeler zamanla kalıplaşarak deyimleşmiş veya çok sık kullanılan, anlamı pekişmiş ifadeler haline gelmiştir. "Güle oynaya" ikilemesi de bu türden, anlamı ve kullanımı oldukça oturmuş, kalıplaşmış bir ifadedir. Diğer seçeneklerdeki ikilemeler de zarf-fiil ekiyle oluşsa da, "güle oynaya" ifadesinin kalıplaşmış ve deyimleşmiş yapısı, dilbilgisel analizde bazen farklı bir bağlamda değerlendirilmesine yol açabilir. Bu tür kalıplaşmış ifadelerde, eklerin işlevi diğerlerine göre daha farklı bir "yapım" süreci olarak ele alınabilir veya ifadenin bütünüyle yeni bir anlam kazandığı vurgulanabilir.

Bu nedenle, diğer seçeneklerdeki ikilemeler daha çok fiillerin doğrudan zarf-fiil eki alarak oluşturduğu "durum" bildiren ikilemelerken, "güle oynaya" ifadesi, kalıplaşmış ve deyimleşmiş yapısıyla diğerlerinden ayrılır. Bu durum, kullanılan yapım ekinin işlevinin veya oluşturduğu yapının diğerlerinden "farklı" bir nitelik taşıdığı şeklinde yorumlanabilir.

Cevap D seçeneğidir.