1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "okumak" sözcüğü gerçek anlamı dışında kullanılmıştır?
A) Her sabah gazeteyi sessizce okurdu.
B) Gözlerinden adeta sevgisini okuyordum.
C) Kütüphanede roman okumayı çok severdi.
D) Ders notlarını yüksek sesle okudu.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "okumak" sözcüğünün hangi cümlede gerçek anlamı dışında, yani mecaz anlamda kullanıldığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "gerçek anlam" ve "mecaz anlam" kavramlarını hatırlayalım:
- Gerçek Anlam: Bir sözcüğün akla gelen ilk, temel ve herkesçe bilinen anlamıdır. Sözlükteki ilk anlamı genellikle gerçek anlamdır.
- Mecaz Anlam: Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle benzetme yoluyla veya soyut bir kavramı ifade etmek için kullanılır.
Şimdi "okumak" sözcüğünün gerçek anlamını düşünelim. "Okumak", yazılı veya basılı bir metni harfleri ve kelimeleri tanıyarak anlamak, seslendirmek veya zihinden geçirmektir. Bu temel bilgiden yola çıkarak seçenekleri inceleyelim:
- A) Her sabah gazeteyi sessizce okurdu.
- Bu cümlede "gazete okumak", basılı bir metni (gazeteyi) anlamak eylemini ifade eder. Bu, "okumak" sözcüğünün gerçek anlamıdır.
- B) Gözlerinden adeta sevgisini okuyordum.
- Bu cümlede "gözlerinden sevgi okumak", bir kişinin gözlerine bakarak onun duygularını, düşüncelerini anlamak, sezmek veya yorumlamak anlamına gelir. Sevgi, yazılı bir metin değildir ve gözlerden harfleri okur gibi okunamayacağı için bu kullanım "okumak" sözcüğünün gerçek anlamından uzaklaşmış, mecazlaşmıştır.
- C) Kütüphanede roman okumayı çok severdi.
- Bu cümlede "roman okumak", basılı bir metni (romanı) anlamak eylemini ifade eder. Bu, "okumak" sözcüğünün gerçek anlamıdır.
- D) Ders notlarını yüksek sesle okudu.
- Bu cümlede "ders notlarını okumak", yazılı bir metni (ders notlarını) sesli bir şekilde ifade etmek veya anlamak eylemini ifade eder. Bu da "okumak" sözcüğünün gerçek anlamıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "okumak" sözcüğünün gerçek anlamı dışında kullanıldığı tek seçenek B seçeneğidir. Burada "okumak" sözcüğü, bir şeyi anlamak, yorumlamak, sezmek anlamında mecaz olarak kullanılmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
