3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem türemiş hem de birleşik kelime bulunmaktadır?
A) Bilgisayar masasını düzenledim.
B) Çiçekçiden güzel bir buket aldık.
C) Gecekondu mahallesine taşındılar.
D) Yarışmada birinci olduğuna sevindi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden hem türemiş hem de birleşik kelime içeren cümleyi bulmamız isteniyor. Haydi, kelime türlerini kısaca hatırlayalım ve ardından seçenekleri dikkatlice inceleyelim:
- Türemiş Kelime: Bir kelime köküne veya gövdesine yapım eki gelerek yeni bir anlam kazanan veya yeni bir kelime oluşturan kelimelerdir. Örneğin, "göz" kelimesine "-lük" yapım eki geldiğinde "gözlük" türemiş bir kelime olur.
- Birleşik Kelime: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu kelimelerdir. Örneğin, "gece" ve "kondu" kelimelerinin birleşmesiyle "gecekondu" birleşik bir kelime oluşur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bilgisayar masasını düzenledim.
- Bilgisayar: "bilgi" ve "sayar" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik bir kelimedir.
- Masasını: "masa" kelimesi kök halindedir, sadece çekim ekleri almıştır (basit kelime).
- Düzenledim: "düzen" isminden "-le" yapım ekiyle türemiş, ardından çekim ekleri almıştır. Bu kelime türemiş bir fiildir.
- B) Çiçekçiden güzel bir buket aldık.
- Çiçekçiden: "çiçek" ismine "-çi" yapım eki gelerek türemiş, ardından çekim eki almıştır. Bu kelime türemiş bir kelimedir.
- Güzel: Kök halindedir, yapım eki almamıştır (basit kelime).
- Buket: Kök halindedir, yapım eki almamıştır (basit kelime).
- Aldık: "almak" fiili kök halindedir, sadece çekim ekleri almıştır (basit kelime).
Bu cümlede türemiş kelime ("çiçekçiden") bulunmasına rağmen, birleşik kelime bulunmamaktadır.
- C) Gecekondu mahallesine taşındılar.
- Gecekondu: "gece" ve "kondu" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik bir kelimedir.
- Mahallesine: "mahalle" kelimesi kök halindedir, sadece çekim ekleri almıştır (basit kelime).
- Taşındılar: "taş" isminden "-ın" yapım ekiyle "taşınmak" fiili türemiş, ardından çekim ekleri almıştır. Bu kelime türemiş bir fiildir.
Bu cümlede hem birleşik ("gecekondu") hem de türemiş ("taşındılar") kelime bulunmaktadır. Bu nedenle aradığımız özelliklere sahip olan cümle C seçeneğidir.
- D) Yarışmada birinci olduğuna sevindi.
- Yarışmada: "yarışmak" fiilinden "-ma" isim fiil ekiyle türemiş, ardından çekim eki almıştır. Bu kelime türemiş bir kelimedir.
- Birinci: "bir" sayısına "-inci" yapım eki gelerek türemiş bir kelimedir. Bu kelime de türemiş bir kelimedir.
- Olduğuna: "olmak" fiili kök halindedir, sadece çekim ekleri almıştır (basit kelime).
- Sevindi: "sevmek" fiilinden "-in" yapım ekiyle "sevinmek" fiili türemiş, ardından çekim ekleri almıştır. Bu kelime de türemiş bir fiildir.
Bu cümlede türemiş kelimeler ("yarışmada", "birinci", "sevindi") bulunmasına rağmen, birleşik kelime bulunmamaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hem türemiş hem de birleşik kelimeyi bir arada bulunduran cümlenin C seçeneği olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
