Coğrafi keşifler dönemine ilişkin bir belgesel hazırlayan yapımcı, dönemin kaşiflerinin torunlarıyla röportajlar yapmış ve bu röportajları belgeselinde kullanmıştır. Bu röportajlar hangi tür kaynak sınıfına girer?
A) Yazılı kaynak
B) Görsel kaynak
C) Birinci elden kaynak
D) İkinci elden kaynak
Bu soruyu doğru bir şekilde cevaplayabilmek için, tarihsel kaynak türlerini iyi anlamamız gerekiyor. Kaynaklar genellikle "birinci elden" (primary) ve "ikinci elden" (secondary) olmak üzere iki ana kategoriye ayrılır.
- Birinci Elden Kaynak (Primary Source): Bir olayın yaşandığı döneme ait, olayı bizzat yaşayan veya tanık olan kişiler tarafından oluşturulmuş orijinal belgeler, eserler veya kalıntılardır. Örneğin, bir kaşifin kendi günlüğü, gemi kayıtları, o döneme ait haritalar, mektuplar, fotoğraflar veya arkeolojik buluntular birinci elden kaynaklardır. Bunlar, olayın ilk elden bilgisini sunar.
- İkinci Elden Kaynak (Secondary Source): Birinci elden kaynakları yorumlayan, analiz eden, özetleyen veya değerlendiren, olaydan sonra oluşturulmuş kaynaklardır. Bu tür kaynaklar, olayı bizzat yaşamamış veya tanık olmamış kişiler tarafından, genellikle birinci elden kaynaklara dayanarak hazırlanır. Örneğin, tarih kitapları, biyografiler (olaydan çok sonra yazılmışsa), belgeseller (birincil kaynakları yorumlayarak), makaleler veya ansiklopedi maddeleri ikinci elden kaynaklardır.
Şimdi sorudaki durumu inceleyelim:
- Belgesel, Coğrafi Keşifler dönemine ilişkin. Bu dönem yüzyıllar önce yaşanmıştır.
- Yapımcı, dönemin kaşiflerinin torunlarıyla röportaj yapmış. Bu torunlar, Coğrafi Keşifler döneminde yaşamamışlardır. Onlar, atalarının hikayelerini, aile geleneğini, belki de aile arşivlerindeki belgeleri veya genel tarih bilgilerini aktarmaktadırlar.
- Torunların anlattıkları, keşifleri bizzat deneyimlemiş kişilerin doğrudan tanıklıkları değildir. Onlar, geçmişteki olayları kendi perspektiflerinden veya ailelerinden duydukları kadarıyla yorumlayarak veya aktararak sunmaktadırlar. Bu durum, onların ifadelerini birinci elden değil, ikinci elden bir kaynak haline getirir.
Bu nedenle, kaşiflerin torunlarıyla yapılan röportajlar, geçmişteki olayları yorumlayan ve aktaran nitelikte olduğu için ikinci elden kaynak sınıfına girer.
Cevap D seçeneğidir.
