8. sınıf 6. ünite Atatürk Dönemi Dış Politika Test 1

1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki hakimiyeti artmıştır. Bu gelişme aşağıdaki uluslararası antlaşmalardan hangisinin değiştirilmesi sonucunda gerçekleşmiştir?

A) Lozan Antlaşması
B) Sevr Antlaşması
C) Ankara Antlaşması
D) Mondros Ateşkes Antlaşması

Sevgili öğrenciler,

Bu soruyu adım adım inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:

• Soruyu Anlayalım: Soru, 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki hakimiyetinin artmasının, hangi uluslararası antlaşmanın değiştirilmesi sonucunda gerçekleştiğini soruyor. Yani, Montrö'den önce Boğazların statüsünü belirleyen ve Montrö ile değişen antlaşmayı bulmalıyız.
• Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Amacı: 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye'nin egemenlik haklarını kısıtlayan Boğazlar rejimini değiştirmeyi amaçlamıştır. Bu sözleşme ile Türkiye, Boğazlar üzerinde tam egemenlik hakkını geri kazanmış, Boğazlar Komisyonu kaldırılmış ve Boğazları askerileştirme hakkına sahip olmuştur.
• Önceki Durumu İnceleyelim: Montrö'den önce Boğazların statüsü, Türkiye Cumhuriyeti'nin tapu senedi niteliğindeki 1923 tarihli Lozan Barış Antlaşması ile belirlenmişti. Lozan Antlaşması'nın Boğazlar ile ilgili maddeleri Türkiye'nin egemenliğini kısıtlıyordu. Örneğin, Boğazlar'ın her iki yakası askerden arındırılmıştı (demilitarizasyon), Boğazlar'ın yönetimi başkanı Türk olan uluslararası bir Boğazlar Komisyonu'na bırakılmıştı ve ticaret gemilerine ile savaş gemilerine belirli kurallar dahilinde geçiş serbestisi tanınmıştı. Bu maddeler, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini kısıtlıyordu.
• Seçenekleri Değerlendirelim:
• A) Lozan Antlaşması: Yukarıda da belirttiğimiz gibi, Lozan Antlaşması Boğazlar'ın statüsünü belirlemiş ve Türkiye'nin egemenliğini kısıtlayan hükümler içermişti. Montrö Sözleşmesi, doğrudan bu Lozan hükümlerini değiştirerek Türkiye'ye tam egemenlik hakkını geri vermiştir. Bu nedenle, Lozan Antlaşması doğru cevaptır.
• B) Sevr Antlaşması: Sevr Antlaşması (1920), Osmanlı Devleti'ne dayatılan ve Türk milleti tarafından asla kabul edilmeyen bir antlaşmaydı. Yürürlüğe girmemiş ve Lozan Antlaşması ile geçersiz kılınmıştır. Dolayısıyla, Montrö ile değiştirilen bir antlaşma değildir.
• C) Ankara Antlaşması: Ankara Antlaşması (1921), Türkiye ile Fransa arasında imzalanan ve Hatay sorunu ile Suriye sınırını belirleyen bir antlaşmadır. Boğazlar'ın statüsü ile doğrudan bir ilgisi yoktur.
• D) Mondros Ateşkes Antlaşması: Mondros Ateşkes Antlaşması (1918), I. Dünya Savaşı sonunda Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan bir ateşkes antlaşmasıdır. Geçici bir durum olup, Boğazlar'ın uzun vadeli statüsünü belirleyen bir barış antlaşması değildir.
• Sonuç: Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini kısıtlayan Lozan Antlaşması'nın Boğazlar ile ilgili hükümlerini değiştirerek Türkiye'ye tam hakimiyet sağlamıştır.

Cevap A seçeneğidir.