7. "Gelecek hafta" tamlamasındaki "-ecek" eki ile "Yapılacak işler" tamlamasındaki "-ecek" eki arasındaki fark nedir?
A) Birincide zaman, ikincide sıfat-fiil görevi vardır
B) Birincide isim, ikincide fiil görevi vardır
C) Birincide sıfat, ikincide zarf görevi vardır
D) İkisi de aynı görevde kullanılmıştır
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçe'deki çok işlevli eklerden biri olan "-ecek / -acak" ekinin farklı kullanımlarını inceleyeceğiz. Bu ek, bazen bir zaman anlamı katarken, bazen de bir fiili niteleme görevinde (sıfat-fiil olarak) karşımıza çıkar. Şimdi iki tamlamayı ayrı ayrı inceleyelim:
- "Gelecek hafta" tamlamasındaki "-ecek" eki:
- Burada "gelecek" kelimesi, "hafta" ismini nitelemektedir. Yani "hangi hafta?" sorusuna "gelecek hafta" cevabını veririz.
- "Gelecek" kelimesi, "gelmek" fiilinden türemiş olsa da, bu tamlamada doğrudan bir eylem bildirmekten ziyade, "hafta" kelimesine bir zaman anlamı (gelecek zaman) katmaktadır. Yani, bu hafta değil, geçmiş hafta değil, *gelecek* olan hafta anlamındadır. Bu kullanımda, "gelecek" kelimesi bir sıfat gibi davranır ve zamanı belirtir.
- "Yapılacak işler" tamlamasındaki "-ecek" eki:
- Burada "yapılacak" kelimesi, "işler" ismini nitelemektedir. "Hangi işler?" sorusuna "yapılacak işler" cevabını veririz.
- "Yapılacak" kelimesi, "yapılmak" fiilinden türemiştir ve "-acak" ekiyle birlikte bir eylemi (yapılma eylemini) gelecekte gerçekleşecek şekilde niteleyen bir sıfat-fiil (ortaç) görevi üstlenmiştir. Yani, henüz yapılmamış ama gelecekte yapılması gereken işleri ifade eder. Bu, eylemin kendisini niteleyen bir yapıdır.
- Farkı özetleyelim:
- "Gelecek hafta" örneğinde, "gelecek" kelimesi doğrudan bir zaman dilimini (gelecek zamanı) belirtmek için kullanılmıştır. Asıl vurgu, zamanın kendisidir.
- "Yapılacak işler" örneğinde ise, "yapılacak" kelimesi, bir eylemin (yapılma) gelecekte gerçekleşeceğini belirterek "işler" ismini niteleyen bir sıfat-fiildir. Burada vurgu, eylemin niteliği üzerindedir.
Bu açıklamalar ışığında seçenekleri değerlendirdiğimizde:
- A) Birincide zaman, ikincide sıfat-fiil görevi vardır. Bu açıklama, yaptığımız analizle tamamen örtüşmektedir.
- B) Birincide isim, ikincide fiil görevi vardır. Her iki kelime de isim veya bağımsız bir fiil değildir.
- C) Birincide sıfat, ikincide zarf görevi vardır. "Gelecek" sıfat gibi olsa da, "yapılacak" zarf değildir.
- D) İkisi de aynı görevde kullanılmıştır. Farklı görevlerde kullanıldıklarını gördük.
Cevap A seçeneğidir.
