8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-dik" ekiyle türemiş sıfat-fiil, kalıcı bir nitelik bildirmektedir?
A) Tanıdık bir ses duyar gibi oldum.
B) Bildik konular üzerinde tartıştık.
C) Gördüklerimi anlatmaya çalıştım.
D) Sevdiğim yemekleri listeledim.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, "-dik" ekiyle türemiş sıfat-fiilin hangi cümlede kalıcı bir nitelik bildirdiğini bulmamız isteniyor. Öncelikle sıfat-fiillerin ne olduğunu ve bazen nasıl kalıcı bir nitelik kazanabildiklerini hatırlayalım:
- Sıfat-fiiller (Ortaçlar): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek türetilen ve cümlede sıfat görevinde kullanılan kelimelerdir. Bir varlığın geçici bir özelliğini veya durumunu bildirirler. Örneğin: "koşan çocuk" (çocuk o an koşuyor).
- Kalıcı Nitelik Kazanma: Bazı sıfat-fiiller zamanla fiil anlamından uzaklaşarak, bir varlığın sürekli veya değişmez bir özelliğini, yani kalıcı bir niteliğini bildiren birer sıfata dönüşebilirler. Bu durumda artık fiilimsilik özelliklerini kaybedip gerçek birer sıfat gibi işlev görürler.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Tanıdık bir ses duyar gibi oldum.
- Buradaki "tanıdık" kelimesi "tanımak" fiilinden "-dık" ekiyle türemiştir ve "ses" ismini nitelemektedir. "Tanıdık ses", daha önce duyulmuş, bilinen bir sestir. Bu, sesin o anki veya genel bir özelliğini belirtir. Ancak "bildik konular" kadar kalıcı bir nitelik ifade etmez; bir sesin tanıdık olması kişiden kişiye değişebilir.
- B) Bildik konular üzerinde tartıştık.
- Buradaki "bildik" kelimesi "bilmek" fiilinden "-dik" ekiyle türemiştir ve "konular" ismini nitelemektedir. "Bildik konular" ifadesi, herkes tarafından bilinen, yaygın, alışılmış, sıradan konular anlamına gelir. Burada "bildik" kelimesi, konuların geçici bir durumunu değil, genel ve kalıcı bir özelliğini (herkesçe biliniyor olma) ifade eder. Sanki "alışıldık", "yaygın" gibi bir sıfatın yerine kullanılmıştır. Bu, kalıcı nitelik bildirmeye en uygun örnektir.
- C) Gördüklerimi anlatmaya çalıştım.
- Buradaki "gördüklerimi" kelimesi "görmek" fiilinden "-dük" ekiyle türemiştir. Ancak burada bir ismi nitelememektedir. "Gördüklerim" ifadesi, "gördüğüm şeyler" anlamına gelir ve adlaşmış sıfat-fiil görevindedir. Bir varlığın kalıcı niteliğini değil, belirli bir eylemin sonucunu (görülen şeyleri) ifade eder.
- D) Sevdiğim yemekleri listeledim.
- Buradaki "sevdiğim" kelimesi "sevmek" fiilinden "-diğim" ekiyle türemiştir ve "yemekleri" ismini nitelemektedir. "Sevdiğim yemekler", benim hoşlandığım yemekler demektir. Bu, kişisel bir tercihi ve geçici bir durumu (zevkim değişebilir) ifade eder, yemeklerin kalıcı bir özelliğini değil.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "bildik konular" ifadesindeki "bildik" kelimesi, konuların genel ve değişmez bir özelliği olan "herkesçe biliniyor olma" durumunu anlatarak kalıcı bir nitelik bildirmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
